एस.ई.ई.(SEE) पश्चात कुन विषय र कस्तो +2  छान्ने

–दीपक राज जोशी

शिक्षाकर्मी

यति बेला एस.ई.ई दिइसकेका विद्यार्थी र अभिभावकहरुलाई कक्षा ११ मा कुन विषय पढ्ने र पढाउने भन्ने निर्क्योल गर्न सकस परिरहेको छ । अर्कोतिर देशभरी कक्षा १२ सम्म संचालनमा रहेका ४१०५ विद्यालय मध्ये कुन  बिद्यालयमा भर्ना गर्ने भन्नेमा अभिभावकहरु दुविधामा हुनुहुन्छ । दुविधा हुनु पनि स्वभाविकै हो किनकि निजि स्तरमा संचालनमा रहेका बिद्यालयहरुले गर्ने विज्ञापन, सुबिधा तथा गुणस्तरीयता देखि भवन देखाउने होडबाजी चलिरहेको छ ।

काठमाण्डौमा सञ्चालित एक बिद्यालयले कक्षा ११ मा छात्रवृत्ति दिएर थोरै शुल्कमा पढाउने प्रतिबद्धतासाथ भर्ना गरेको विद्यार्थीको कक्षा १२ उत्तीर्ण गरिसक्दाको अनुभव तितो छ किनकि कक्षा १२ मा छात्रवृत्ति दिन सक्दिन भनेर थुप्रै शिर्षकमा पैसा असुल गरेर लुटेको भोगाई छ । गत बर्ष लकडाउन पछि कक्षा १२ को बोर्ड परिक्षाको प्रवेश पत्र लिन जाँदा सोचे भन्दा धेरै शुल्क आएकोमा विद्यार्थीहरुले विद्यालय तोडफोड गरेको घटना त एक प्रतिबिम्ब मात्र हो । कक्षा ११ मा भर्ना गर्दा विद्यार्थी र अभिभावकको सबै पिर मर्का बुझेर सहयोग गरे जस्तो गर्ने तर एक बर्ष पछि बेग्लै ब्यबहार गर्नेको यहाँ विगविगी नै छ । तसर्थ समयमै सही निर्णय लिन सकिएन भने पछि पछुताउने बाहेक अरु बिकल्प केहि छैन । 

विषय छनौट कसरी गर्ने त?

सर्वप्रथम हरेक विद्यार्थी तथा अभिभावकहरुले प्रयाप्त मात्रामा सुचना संकलन गर्नु पर्दछ । सूचना संकलन गर्दा बजारमा कुन बिषयको स्कोप तथा समयसापेक्षित छ कि छैन राम्रोसंग केलाउनका लागि प्रयाप्त तथ्य तथा तथ्याङक संकलन गर्नुपर्दछ, जसले निर्णय गर्न सजिलो हुन्छ । संगसंगै सम्बन्धित क्षेत्रका जानकारहरुसंग छलफल परामर्श गर्नुपर्छ ।

महत्वपूर्ण कुरा विद्यार्थीको रुची के मा छ र भविष्यमा कुन क्षेत्रमा कार्य गर्ने इच्छा छ त्यसलाई केलाउनु पर्दछ । धेरैजसो अभिभावकहरुले आफूले गर्न नसकेका तर चाहेको क्षेत्र आफ्ना सन्तानले पढिदिउन, पुरा गरिदिउन भन्ने लाग्दछ र त्यही अनुसार विषय छान्न प्रेरित गर्ने वा दवाव दिने गर्नुहुन्छ । यस्तो गर्नु सरासर गलत हो । हरेक बालबालिकाका फरक फरक क्षमता र इच्छा हुन्छ तसर्थ उनीहरुमा हाम्रो इच्छा, चाहना लाद्नु हुदैन । यदि दबाबमा प्रतिफल खोज्यौं भने प्रतिफल सकारात्मक आउन सक्दैन ।

हाल विद्यालयहरुमा संचालनमा रहेका हरेक बिषयको आफ्नै क्षेत्र र परिवेश छ । कुनै पनि बिषय राम्रो र नराम्रो भन्ने हुदैन, मात्र विद्यार्थी कुन बिषयमा उत्कृष्ट बन्न सक्दछ र जसले उसको भविष्य निर्माण गर्दछ, त्यही बिषय उसको लागि उपयुक्त हो । कुनै पनि बिषय छनौटले मात्र भविष्य राम्रो बनाउनेृ होइन, भविष्य उज्वल बनाउन त उक्त बिषयमा उत्कृष्ट तथा अब्बल बन्न सक्नुपर्छ । कतिपय विद्यार्थी र अभिभावकहरुलाई हाल संचालनमा रहेका सम्पूर्ण बिषयहरुको बारेमा जानकारी नहुदा निर्णय सहि नहुन सक्दछ तसर्थ हतार नगरी सम्पुर्ण बिषयको जानकारी लिएर मात्र अगाडी बढ्नु पर्दछ । आजभोली सूचना संकलन गर्न त्यति गाह्रो पनि छैन ।

कसरी छनौट गर्ने त वश्वसनीय र गुणस्तरीय विद्यालय(+२)

प्रतिस्पर्धात्मक समाजमा हरेक क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा भइनै राखेको छ जसबाट निजि क्षेत्रका शैक्षिक संस्थाहरु अछुतो रहन सक्दैनन् । भर्नाको समयमा मुलतः कक्षा ११ मा आफ्नो बिद्यालयमा तान्नका लागि जुनसुकै हत्कण्डा अपनाउन पनि पछि पर्दैनन्, केही बिद्यालयहरु सायद उनीहरुलाई आफुले दिएको शैक्षिक गुणस्तरमा आफैमाथी विश्वास नभएर नै होला । तसर्थ बिद्यार्थी तथा अभिभावकले सस्तो लोकप्रिय नारामा लोभिएर शिक्षा जस्तो भविष्य निर्माण गर्ने कुरामा खेलबाड नगरौं । १०० % छात्रवृत्ति दिने देखि ठुला ठुला व्यापारिक भवन, लिफ्ट देखि थुप्रै सेलिब्रेटीको आडमा कक्षा ११ मा भर्ना गर्न त ती बिद्यालयहरु सफल हुन्छन् तर बिचरा अभिभावक कक्षा १२ मा गईसके पश्चात बिभिन्न बहानामा लिने शुल्कले गर्दा पिडित हुन्छन् भने बिद्यार्थीहरुले गुणस्तरीय शिक्षा पाउदैनन् । उल्टो डिआई (डिसिपिलिनरी इर्न्चाज) ले दिने मानसिक तथा शारीरिक तनावबाट गुर्जिनु पर्दछ ।

१. प्रत्येक विद्यार्थी र अभिभाबकले छनोट गर्न चाहेको विद्यालयको कम्तीमा पछिल्लो  ३ देखि ५ बर्षको शैक्षिक अवस्था र उक्त संस्थाको प्रत्येक बर्षको नतिजाको लेखाजोखा गर्न नितान्त आवश्यक छ ।

२. भर्ना गर्नु भन्दा अगाडी बिद्यालयका संचालक शैक्षिक क्षेत्रमा आवद्ध शिक्षाकर्मी हुन् वा होइनन् भन्ने कुराको ख्याल गर्नु पर्दछ । राजनितीक संरक्षण पाएका शैक्षिक माफिया अथवा शिक्षाको मर्म र भाव नबुझेका संचालक छन् भने होसियार रहनु पर्दछ ।

३. बिद्यालय संचालन गर्ने तौर तरिका कस्तो छ । डीआइका नाममा बाउन्सर राखेर बिद्यार्थीहरुलाई तर्साएर मानसिक तथा शारीरिक तनावमा राखेर भयभित वातावरणमा संचालित छ कि? बिद्यालयमा निरन्तर रुपमा काउन्सीलिङ, मोटिभेसन तथा बिद्यार्थीहरुको साथी बनेर आफु संगसंगै बिद्यार्थीहरुलाई पढ्ने पढाउने शिक्षकको समुह छ कि छैन त्यो पनि विचार पुर्याउनु पर्दछ ।

४. बिद्यालयमा पढाउने काम मात्र हुन्छ कि सिकाउने काम पनि गरिन्छ जानकारी राख्नुपर्दछ । अर्थात कक्षा १२ उर्त्तीण गरिसकेपछि बजारमा आफुलाई प्रतिस्पर्धी बनाउन सक्ने, आत्मनिर्भर र एक असल नागरिक बनाउने  वातावरण सिर्जना गरी पठन पाठनलाई अगाडी बढाइएको छ कि छैन त्यो पनि हेक्का राख्नु पर्दछ ।

५. प्रत्येक बिद्यार्थीलाई इन्डीभिजुयल केयर छ कि छैन भन्ने बिषय उक्त बिद्यालयबाट पढिसकेका बिद्यार्थीहरुबाट जानकारी लिनु राम्रो हुन्छ । आफैमा अब्बल र गड गिफ्टेड बिद्यार्थी पढाएर राम्रो नतिजा ल्याउने बिद्यालयको पछि लाग्नु हुदैन किनकि बिद्यालयको लागि तपाईको नानी बाबु हजारौं मध्ये एक हो तर तपाइका लागि उ सबथोक हो तसर्थ बजारको होडबाजी र भिडभाडको पछि लाग्नु हुदैन ।

६. बिद्यालय छनोट गर्दा झुटा आश्वासनको पछि कहिले नलाग्नुहोस् । सबैकुरा तथ्य र तथ्यांकमा खोज्ने गरौं । प्राप्त सुचनालाई भेरिफाई तथा रिभेरिफाई गरौं ।

७. कक्षा ९ देखि १२ सम्मको शिक्षालाई माध्यमीक  बिद्यालयको शिक्षाको रुपममा रुपान्तरण भईसकेको अवस्थामा यदि आवश्यक पूर्वाधार र सक्षम जनशक्ति छ भने कक्षा १२ सम्म सम्बन्धित बिद्यालयमा नै कक्षा १२ सम्म पढ्न उपयुक्त हुन्छ । अबको माध्यमिक शिक्षामा कम्तीमा कक्षा १ देखि ८ सम्म र ९ देखि १२ सम्म एउटै बिद्यालयमा पढ्दा  बिद्यार्थीहरुको लागि सहज वातावरण हुन्छ ।

८. आवश्यक पूर्वाधार र सक्षम जनशक्ति सहितको समयसापेक्षित रिजनेवल शुल्कमा पढाउने बिद्यालय छनौट गर्नुपर्दछ । न कि गगन चुम्बी भवन, लिफ्ट लगायतका पढाइसंग सरोकार नभएका पूर्वाधारसंग झुक्किएर अनावश्यक शुल्कको भारमा पर्नु हुदैन ।

९.बिद्यार्थी भाइबहिनीहरुले फलानो कलेजको युनिफर्म मलाई मन पर्छ त्यसैले त्यही बिद्यालयमा पढ्छु भन्ने पनि यदा कदा सुनिनमा आउछ । यसरी कलेज छान्नेहरु उक्त कलेज छाडेर पछि अर्को शैक्षिकसंस्थामा अध्ययन गर्न पुगेको पनि देख्ने गरिन्छ । तर्सथ बिद्यार्थी भाइबहिनीहरुले साथीहरुको लहलहैमा लागेर केही बुझ्दै नबुझी बिद्यालय छनोट गर्नु उपयुक्त हुदैन ।

 

Keep reading

Latest Writing

Articles

जेन–जीले बीजारोपण गरेको नयाँ बाटो

“जेन-जी आन्दोलनले बीजारोपण गरेको नयाँ बाटो” माइतीघरबाट सिंहदरबारतर्फ लागेको एउटा जुलुसले दुई दिनमै दशकौंदेखिको सत्ता–संरचना हल्लाइदियो। न कुनै झन्डा, न कुनै नेता — तर परिणाम राजनीतिको इतिहासमा अभूतपूर्व रह्यो। यो त्यही आन्दोलनको…

Read the essay
Articles

बालबालिकामा किन जाँदैन पढ्ने रुचि?

बालबालिकामा किन जाँदैन पढ्ने रुचि? हामीलाई कुनै खाना मन परेन भने स्वादिलो बनाउन विभिन्न परिकार थप्छौँ वा भोक जगाउने गरी पस्किन्छौँ। मिठा परिकार पाइने ठाउँ खोजी-खोजी पुग्छौँ। अभिभावकको यस्तै सक्रियताले बालबालिकामा पनि…

Read the essay
Articles

पढ्ने बानी कसरी फर्काउने?

पढ्ने बानी कसरी फर्काउने? सहरको कुनै पनि चिया पसलमा पस्नुहोस् र वरिपरि नियाल्नुहोस्। हरेक टेबलमा मान्छे छन्, तर हातमा किताब भएको एउटै जना भेटिन्न। सबैका आँखा मोबाइलको स्क्रिनमा टाँसिएका छन्, औँला निरन्तर…

Read the essay