विपद् व्यवस्थापनमा नेपाली समाजको अभूतपूर्व ऐक्यबद्धता

विपद् व्यवस्थापनमा नेपाली समाजको अभूतपूर्व ऐक्यबद्धता

नेपालको भौगोलिक बनावट जति मनमोहक छ, यो उत्तिकै प्राकृतिक जोखिम र संवेदनशील भू–तथ्यात्मक अवस्थितिको चपेटामा पनि परेको छ । रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखालगायतका जिल्लाहरूको नदी तटीय क्षेत्रमा यसपटकको विपद्ले अपार जनधनको क्षति पु¥याएको छ । त्रिशूली र भोटेकोशी नदीमा आएको यो आकस्मिक बाढीले कैयौँ बस्तीहरूलाई क्षणभरमै प्रभावित बनायो ।

प्रत्येकजसो प्राकृतिक दैवीप्रकोपमा नेपाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय समाजले देखाउने ऐक्यबद्धता र सहयोग अत्यन्तै सराहनीय छ । तर, यसपटकको प्राकृतिक विपत्तिमा बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्मले देखाएको चासो र बढाएको सहयोगी हातलाई शब्दमा व्यक्त गर्न सकिँदैन । आफन्त गुमाउनेहरूप्रतिको श्रद्धा–सुमनदेखि बेपत्ता परिवारका सदस्यहरूप्रति नेपाली समाजले देखाएको सहानुभूति अतुलनीय छ । घरपरिवार गुमाएकाहरूको राहतका लागि उठेका सहयोगी हातहरू साँच्चिकै सम्मानयोग्य छन् । नेपाली समाजका प्रत्येक तह र तप्काका मानिसहरू जसरी जुरुक्क उठेर आफ्नो कर्तव्य र दायित्वप्रति जागरूक बनेका छन्, यो नै हाम्रो समाजको सबैभन्दा ठूलो संस्कार र सभ्यताको प्रतीक हो ।

विपद्को बेला सङ्कलित सहयोगमा पनि कुदृष्टि लगाउने केही गैरजिम्मेवार व्यक्तिका कारण विगतमा कहिलेकाहीँ प्रश्न उठ्ने र आम मानिसको मनमा शङ्का–उपशङ्का उब्जिने गरेको थियो । तर यसपटक आम नागरिकले दर्शाएको निःस्वार्थ सहयोग, सम्मान र विश्वासलाई जोगाइराख्न सरकारले आगामी दिनमा अझ प्रभावकारी र पारदर्शी ढङ्गले काम गर्नेछ भन्नेमा आशावादी हुन सकिन्छ । त्यसै गरी, यदाकदा सुरक्षाकर्मीहरूप्रति गरिने नकारात्मक व्यवहारको तुलनामा विपद्का बेला उनीहरूले पु¥याएको अतुलनीय योगदान र समर्पण देख्दा उनीहरूप्रति नतमस्तक भई आत्मग्लानि महसुस हुन्छ ।

बालमस्तिष्कमा समेत प्रभाव

जब देशमा विपद् आइपर्छ, तब नेपालीको मुटु कसरी पग्लन्छ भन्ने उदाहरण यसपटक फेरि देखिएको छ । ठूला–ठूला कर्पोरेट हाउस, सरकारी तथा गैरसरकारी संस्था, उद्योगी र व्यापारीहरूले करोडौँका दरले आर्थिक सहयोग घोषणा गरिरहँदा, अर्कोतिर स्कुल जाने कलिला नानीहरूले आफ्नो खाजा खर्चबाट दैनिक रूपमा जम्मा गरेको बीस–पच्चीस रुपैयाँ बाढीपीडितहरूको सहायतार्थ बाकसमा खन्याएका छन् ।

बालक मस्तिष्कमा उम्रिएको यो सहृदयता कुनै ठूलो धनवान्को दानभन्दा हजारौँ गुणा ठूलो र अमूल्य छ । ती कलिला नानीहरूले साबित गरेका छन्– मानवता देखाउन ठूलो बैङ्क खाता चाहिँदैन, केवल मायालु र फराकिलो मन भए पुग्छ । उनीहरूको त्यो सानो त्यागले पीडितहरूका लागि सहानुभूतिको पहाड खडा गरेको छ ।

व्यक्तिगत तहबाट हुने सहयोगको पनि सीमा छैन । कसैले आफ्नो एकछाकको खाना काटेर राहत पठाएका छन् भने कसैले लत्ताकपडा र सुक्खा खाना बोकेर स्वस्फूर्तरूपमा विपद् स्थलतर्फ दौडिएका छन् । सामाजिक सञ्जालदेखि चोकसम्म, गाउँदेखि शहरसम्म आज एउटै स्वर गुञ्जिरहेको छ– ‘हामी पीडितहरूको साथमा छौँ ।’

विपद्को गम्भीरता

यस विपद्ले राष्ट्रिय सीमा मात्र नभई क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै गम्भीर ध्यानाकर्षण गराएको छ । मानवीय तथा भौतिक क्षति भएको छ । यस विपद्का कारण ठूलो संख्यामा नागरिकहरू प्रभावित भएका छन् भने हजारौँको संख्यामा मानिसहरू विस्थापित तथा बेपत्ता भएका छन् । यसै गरी पूर्वाधारको बर्बादी भएको छ । यहाँका दर्जनौँ पुल, सडक सञ्जाल र धेरै जलविद्युत् आयोजनामा गम्भीर क्षति पुगेको छ । यो राज्यका लागि प्रमुख परीक्षाको घडी हो । सरकारका लागि यो विपद् प्रशासनिक, व्यवस्थापकीय र मानवीय दृष्टिकोकोणबाट एक ऐतिहासिक र कडा परीक्षाका रूपमा उभिएको छ ।

समाजको अभूतपूर्व ऐक्यबद्धता

सरकारी प्रयास मात्रैले यति ठूलो विपद्को सामना गर्न कठिन हुन्छ भन्ने बुझेर नेपाली समाजले अनुकरणीय भाइचारा र मानवीय भावना प्रस्तुत गरेको छ । स्वेच्छिक सहभागिता र श्रमदान भएको छ । नेपाल रेडक्रस सोसाइटी, नेपाल स्काउट र देशैभरका युवा स्वयंसेवकहरू रातदिन नभनी राहत सामग्री सङ्कलन र वितरणमा जुटेका छन् ।

यसै गरी स्थानीय समुदायको आत्मीयता बढेको छ । प्रभावित नभएका छिमेकी जिल्लाहरूबाट समेत युवाहरू आफ्नै खर्चमा खाद्यान्न, लत्ताकपडा र औषधि बोकेर प्रभावित बस्तीहरूमा पुगेका छन् । निजी क्षेत्रको हातेमालो भएको छ । बैङ्क, व्यावसायिक घराना तथा निजी अस्पतालहरूले घाइतेहरूको निःशुल्क ओसारपसार, ठूलो आर्थिक सहयोग र आश्रयस्थल उपलब्ध गराएर राज्यको अभियानमा बलियो ऐक्यबद्धता प्रकट गरेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको सहयोग जुटेको छ । भारत, चीन, संयुक्त राष्ट्रसंघलगायत विभिन्न मित्रराष्ट्र र दातृ निकायहरूबाट प्राप्त आर्थिक तथा नैतिक सहयोगले नेपालको सङ्कट मोचनमा बल पु¥याएको छ ।

आपत्कालीन प्रतिकार्य र राज्यको उपस्थिति

सङ्कटको यो घडीमा सरकारले देखाएको तत्परता, द्रुत कार्यशैली र व्यवस्थित राहत वितरणले सङ्कटग्रस्त क्षेत्रमा आशाको सञ्चार गरेको छ । नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका हजारौँ सुरक्षाकर्मीहरू प्रभावित क्षेत्रमा द्रुत गतिमा खटाइएको छ । सडक सञ्जाल अवरुद्ध भएका कठिन भूगोलहरूमा समेत हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार कार्य तीव्र पारिएको छ ।

त्यस्तै उच्च तहका नेतृत्वबाट स्वयं स्थलमार्ग हुँदै बाढी प्रभावित क्षेत्रको निरीक्षण गरी घाइतेहरूको अवस्था बुझ्नुका साथै उद्धार कार्यको प्रत्यक्ष अनुगमन गरिएको छ । प्रभावित क्षेत्रमा तत्काल नगद निकासा, अस्थायी आवास र शिविर सञ्चालन गरी विस्थापित नागरिकहरूका लागि खानेपानी तथा गाँसको प्रबन्ध मिलाइएको छ ।

आगामी योजना र दिगो पुनरुत्थानको बाटो

सरकारको तात्कालिक कदम प्रशंसनीय रहे तापनि यस विपद्ले ल्याएका दीर्घकालीन चुनौतीहरू अझै ठूला छन् । सडक तथा पूर्वाधार पुनर्निर्माणमा सोच्नुपर्ने भएको छ । भत्किएका पुल, राजमार्ग र जलविद्युत् आयोजनाहरूलाई सुरक्षित मापदण्डसहित पुनर्जीवित गर्नुपर्नेछ ।
स्थायी पुनर्वासको व्यवस्था गर्नु उत्तिकै जरुरी छ । नदीकिनारका जोखिमयुक्त बस्तीहरूमा बस्ने बासिन्दाहरूका लागि दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित स्थानमा स्थायी बसोबासको व्यवस्था मिलाउनु अपरिहार्य छ । प्रारम्भिक चेतावनी प्रणालीको आधुनिकीकरण उत्तिकै जरुरी छ । भविष्यमा यस्ता आकस्मिक बाढीहरूबाट बच्न उन्नत प्राविधिक प्रणाली जडान गर्नुपर्नेछ ।

भू–उपयोग नीति र बस्ती विकासका निश्चित मापदण्ड तयार गरी कडाइका साथ लागू गरिनुपर्ने पाठ यस घटनाबाट सिक्नै पर्छ । नदीकिनारका जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा जथाभावी घर निर्माण र बस्ती बसाउने प्रवृत्तिलाई कानुनीरूपमै रोक्नुपर्छ । सामूहिक सहकार्यको संस्कृति अवलम्बन गरिनुपर्छ । विपद् व्यवस्थापन केवल सरकारको मात्र जिम्मेवारी नभई स्थानीय समुदाय, नागरिक समाज र निजी क्षेत्रको संयुक्त सहभागितामा आधारित हुनुपर्छ ।

जलवायु परिवर्तनको जोखिम सामना गर्नका लागि हिमाली क्षेत्रका जलवायु परिवर्तनजन्य जोखिमहरूलाई राष्ट्रिय सुरक्षा र विकास नीतिसँग जोडेर दीर्घकालीन योजना बनाउनुपर्छ । रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, चितवन, तनहुँ र गोरखाको यो बाढी विपद् एउटा ठूलो प्राकृतिक परीक्षा हो । यस कठिन घडीमा राज्यको सक्रियता, आम नेपालीको आपसी सद्भाव र अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धताले ‘सङ्कटमा हामी एकताबद्ध छौँ’ भन्ने बलियो सन्देश दिएको छ ।

Published Media House: newsofnepal.com

Link: https://newsofnepal.com/2026/09/02/785339/

 

Keep reading

पछिल्ला लेख

Articles

जेन–जीले बीजारोपण गरेको नयाँ बाटो

“जेन-जी आन्दोलनले बीजारोपण गरेको नयाँ बाटो” माइतीघरबाट सिंहदरबारतर्फ लागेको एउटा जुलुसले दुई दिनमै दशकौंदेखिको सत्ता–संरचना हल्लाइदियो। न कुनै झन्डा, न कुनै नेता — तर परिणाम राजनीतिको इतिहासमा अभूतपूर्व रह्यो। यो त्यही आन्दोलनको…

लेख पढ्नुहोस्
Articles

बालबालिकामा किन जाँदैन पढ्ने रुचि?

बालबालिकामा किन जाँदैन पढ्ने रुचि? हामीलाई कुनै खाना मन परेन भने स्वादिलो बनाउन विभिन्न परिकार थप्छौँ वा भोक जगाउने गरी पस्किन्छौँ। मिठा परिकार पाइने ठाउँ खोजी-खोजी पुग्छौँ। अभिभावकको यस्तै सक्रियताले बालबालिकामा पनि…

लेख पढ्नुहोस्
Articles

पढ्ने बानी कसरी फर्काउने?

पढ्ने बानी कसरी फर्काउने? सहरको कुनै पनि चिया पसलमा पस्नुहोस् र वरिपरि नियाल्नुहोस्। हरेक टेबलमा मान्छे छन्, तर हातमा किताब भएको एउटै जना भेटिन्न। सबैका आँखा मोबाइलको स्क्रिनमा टाँसिएका छन्, औँला निरन्तर…

लेख पढ्नुहोस्