वडा विवरण

वडा नं. १७ — ललितपुर महानगरपालिका

वडा नं. १७, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय ग्वार्को / भोलढोका क्षेत्र नजिक अवस्थित छ। यो वडा प्राचीन नेवारी सांस्कृतिक पहिचानका साथै मुख्य चक्रपथ (Ring Road) सडक खञ्ड र ग्वार्को फ्लाईओभर (Flyover) सँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण व्यापारिक तथा आवासीय क्षेत्र हो। ऐतिहासिक ग्वार्को, भोलढोका, र तङ्गः (Tanga) क्षेत्र यसै वडाभित्र पर्दछन्।

१७ सबै वडा ०.६०२ km²

एक नजरमा

राष्ट्रिय जनगणना २०७८

नक्सामा फर्कनुहोस्
क्षेत्रफल
०.६०२ km²
जनसंख्या
१०,९५४
घरधुरी
२,८९३
जनघनत्व
१८,२०२ /km²
साक्षरता
८९.९%
पुरुष
५,५०७
महिला
५,४४७
लिङ्ग अनुपात
१०१.१
वडा कार्यालय
ग्वार्को / भोलढोका क्षेत्र न

उमेर संरचना

  • बालबालिका ०–१४ २,०२० · १८.४%
  • कार्यशील उमेर १५–६४ ८,२६९ · ७५.५%
  • ६५ वर्षमाथि ६६५ · ६.१%

घरधुरी सेवा

  • शौचालय पहुँच ९९.९%
  • पाइप पानी ६.७%
  • स्वच्छ इन्धन ९७.६%
  • विद्युत् ९७.७%

यो वडाको बारेमा

वडा नं. १७ को क्षेत्रफल ०.६०२ वर्ग किमी छ र यसले वडा ६, ७, १५ सँग सिमाना जोड्छ। यसको सिमाना ३.४५ किमी लामो छ।

२०७८ को जनगणनाअनुसार यहाँ १०,९५४ जनसंख्या र २,८९३ घरधुरी छन्। जनघनत्व १८,२०२ प्रति वर्ग किमी र साक्षरता दर ८९.९% छ।

उमेर संरचना: १८.४% बालबालिका (०–१४), ७५.५% कार्यशील उमेर (१५–६४) र ६.१% ६५ वर्षमाथिका बासिन्दा। लिङ्ग अनुपात प्रति १०० महिला १०१.१ पुरुष छ।

घरायसी सेवा: ९९.९% शौचालय पहुँच, ६.७% पाइप पानी, ९७.६% स्वच्छ इन्धन, ९७.७% विद्युत् र ७५.७% घरमा इन्टरनेट।

वडाका चिनिएका स्थलमा Haktole Ganesh Temple, Tyagal Dhunge Dhara, Manda Hiti पर्छन्।

वडा कार्यालय ग्वार्को / भोलढोका क्षेत्र न मा छ।

यो वडाका स्थल

स्थानका नामहरू ओपनस्ट्रिटम्याप योगदानकर्ताबाट (ODbL)।

१ परिचय

परिचय र पहिचान

वडा नं. १७, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय ग्वार्को / भोलढोका क्षेत्र नजिक अवस्थित छ। यो वडा प्राचीन नेवारी सांस्कृतिक पहिचानका साथै मुख्य चक्रपथ (Ring Road) सडक खञ्ड र ग्वार्को फ्लाईओभर (Flyover) सँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण व्यापारिक तथा आवासीय क्षेत्र हो। ऐतिहासिक ग्वार्को, भोलढोका, र तङ्गः (Tanga) क्षेत्र यसै वडाभित्र पर्दछन्।

पहिचान: ग्वार्को-भोलढोका केन्द्रित आवासीय तथा व्यापारिक क्षेत्र · चक्रपथ सडक सञ्जाल र यातायात हब · नेवारी गुठी तथा सांस्कृतिक परम्परा · औद्योगिक तथा बजार विस्तार केन्द्र

भौगोलिक अवस्थिति

२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

ललितपुर (पाटन) प्राचीन नेवार सभ्यताको केन्द्र हो, लिच्छविकालदेखि नै बसोबास रहेको र मल्लकालमा (१४–१८औं शताब्दी) कला-वास्तुकलाको प्रमुख केन्द्र भई “City of Fine Arts” भनेर चिनिएको। सन् १९१८ मा नगरका रूपमा स्थापित, वि.सं. २०१० मा नगरपालिका, र सन् २०१७ (वि.सं. २०७३) मा हाल कायम रहेको २९ वडा सहितको महानगरपालिका बन्यो। वडा नं. १७ अन्तर्गत पर्ने ग्वार्को र भोलढोका ऐतिहासिक रूपमा पाटन शहरको पूर्वी प्रवेशद्वार र कृषिक्षेत्र थिए, जुन चक्रपथ र आधुनिक यातायात विकाससँगै प्रमुख व्यापारिक नाकाका रूपमा विकसित भएका छन्।

३ पहिचान र संस्कृति

कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान

वडा नं. १७ मा आधुनिक सवारी साधन शोरूम, वर्कशप, तथा साना उद्योगका साथै परम्परागत धातुकला र काष्ठकलाका साना उद्योगहरू रहेका छन्। स्थानीय तहमा नेवारी चाडपर्वहरू धूमधामका साथ मनाउने गरिन्छ।

प्रमुख चाडपर्वहरू

  • रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा: पाटनको प्रसिद्ध रथयात्राको अवधिमा वडा नं. १७ का बासिन्दाहरूको ठूलो सहभागिता रहन्छ।
  • अन्य राष्ट्रिय तथा नेवारी पर्वहरू: दशैँ, तिहार, इन्द्र जात्रा, योमरी पुन्हि र स्थानीय मन्दिरका वार्षिक जात्रा पूजाआजाहरू भव्यताका साथ मनाइन्छ।

४ जनसंख्या र समाज

जनसांख्यिक तथ्याङ्क

राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:

  • कुल जनसंख्या: ९,६२० जना
  • क्षेत्रफल: ०.४८ वर्ग कि.मि.
  • जनघनत्व: ~२०,०४१.६७ व्यक्ति/वर्ग कि.मि.

अनुमानित

  • अनुमानित घरधुरी: ≈ २,४०० – २,६००
  • लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.२%, महिला ~५०.८%
  • उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२३%, १५-५९ वर्ष ~६५%, ६०+ वर्ष ~१२%
  • साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९% (वडामा साक्षरता दर ९२%+ रहने अनुमान)

५ संस्था र सेवा

प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:

शिक्षा

वडा नं. १७ मा इन्जिनियरिङ तथा प्राविधिक अध्ययन संस्थानहरू, प्रख्यात निजी उच्च माध्यमिक विद्यालयहरू, र सामुदायिक विद्यालयहरू सञ्चालित छन्।

सामुदायिक विद्यालय

संस्थागत/निजी विद्यालय

अर्थतन्त्र तथा बजेट

ग्वार्को क्षेत्रको अर्थतन्त्र मुख्यतः सवारी साधन व्यापार, मेसिनरी उद्योग, साना-मझौला व्यापार, अस्पताल/स्वास्थ्य सेवा, र घरभाडा आय मा आधारित छ।

ललितपुर महानगरपालिकाको बजेट अन्तर्गत यस वडाका लागि छुट्ट्याइने क्षेत्रगत बाँडफाँड:

  • पूर्वाधार विकास (भित्री सडक ढलान, ढल व्यवस्थापन)
  • खानेपानी तथा सरसफाई
  • सामाजिक सुरक्षा/लक्षित कार्यक्रम
  • स्वास्थ्य सेवा तथा शहरी व्यवस्थापन

६ सम्पदा र पर्यटन

विश्व सम्पदा स्थल

स्पष्ट जानकारी: युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पाटन दरबार क्षेत्र ललितपुर महानगरपालिकाभित्रै पर्छ, तर त्यो वडा नं. १६ अन्तर्गत पर्छ, वडा नं. १७ भित्र पर्दैन। तथापि, ग्वार्को र भोलढोका पाटन दरबार क्षेत्रबाट हिंडेरै पुग्न सकिने दूरीमा रहेकाले वडा नं. १७ ले पर्यटकीय तथा व्यापारिक निकटताको प्रत्यक्ष लाभ पाउँछ।

ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू

  • भोलढोका गणेश मन्दिर र स्थानीय देउलहरू: स्थानीय आस्थाका प्राचीन धार्मिक स्थलहरू
  • ग्वार्को स्थित ऐतिहासिक चैत्य तथा स्तूपहरू: परम्परागत बौद्ध तथा हिन्दू धार्मिक संरचनाहरू
  • स्थानीय प्राचीन पोखरी तथा ढुङ्गेधाराहरू: नेवारी सभ्यताका प्राचीन जलस्रोत संरचनाहरू

७ स्रोत तथा आधार

  • ललितपुर महानगरपालिका वडा कार्यालयहरू (वडा १७) द्वारा उपलब्ध गराइएको विवरण
  • राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
  • २०७९ को स्थानीय तह निर्वाचन सम्बन्धी आधिकारिक नतिजा विवरण
  • ललितपुर महानगरपालिकाको सामाजिक-भौगोलिक अध्ययन तथा अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा प्रतिवेदन