वडा विवरण
वडा १७ — ललितपुर महानगरपालिका
वडा १७ या क्षेत्रफल ०.६०२ वर्ग किमि ख अले थन १०,९५४ मनू अले २,८९३ छें दु। थ्व वडा ६, ७, १५ नापं सिमाना दु।
छगू न्ह्यासं
राष्ट्रिय जनगणना २०७८
- क्षेत्रफल
- ०.६०२ km²
- जनसंख्या
- १०,९५४
- घरधुरी
- २,८९३
- जनघनत्व
- १८,२०२ /km²
- साक्षरता
- ८९.९%
- मिजां
- ५,५०७
- मिसां
- ५,४४७
- लिङ्ग अनुपात
- १०१.१
- वडा कार्यालय
- ग्वार्को / भोलढोका क्षेत्र न
उमेर संरचना
- बालबालिका ०–१४ २,०२० · १८.४%
- ज्या योग्य उमेर १५–६४ ८,२६९ · ७५.५%
- ६५ दँ न्ह्यः ६६५ · ६.१%
घरधुरी सेवा
- शौचालय ९९.९%
- पाइप लः ६.७%
- स्वच्छ इन्धन ९७.६%
- विद्युत् ९७.७%
थ्व वडाया बारेय्
वडा १७ या क्षेत्रफल ०.६०२ वर्ग किमि ख। थ्व वडा ६, ७, १५ नापं सिमाना दु। सिमाना ३.४५ किमि लामो दु।
२०७८ जनगणनाय् थन १०,९५४ मनू अले २,८९३ छें दु। जनघनत्व १८,२०२ प्रति वर्ग किमि अले साक्षरता ८९.९% ख।
उमेर संरचना: १८.४% बालक (०–१४), ७५.५% ज्याउने उमेर (१५–६४) अले ६.१% ६५ दँ न्ह्यःया मनू। लिङ्ग अनुपात १०० मिसाय् १०१.१ मिजं।
छेंया सेवा: ९९.९% शौचालय, ६.७% पाइप ला, ९७.६% स्वच्छ इन्धन, ९७.७% बिजुली अले ७५.७% इन्टरनेट।
वडाया नांजाःगु स्थलय् Haktole Ganesh Temple, Tyagal Dhunge Dhara, Manda Hiti दु।
वडा कार्यालय ग्वार्को / भोलढोका क्षेत्र न य् दु।
थ्व वडाया स्थल
स्थानया नां ओपनस्ट्रिटम्याप योगदानकर्तापिंसं (ODbL)।
१ परिचय
परिचय र पहिचान
वडा नं. १७, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय ग्वार्को / भोलढोका क्षेत्र नजिक अवस्थित छ। यो वडा प्राचीन नेवारी सांस्कृतिक पहिचानका साथै मुख्य चक्रपथ (Ring Road) सडक खञ्ड र ग्वार्को फ्लाईओभर (Flyover) सँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण व्यापारिक तथा आवासीय क्षेत्र हो। ऐतिहासिक ग्वार्को, भोलढोका, र तङ्गः (Tanga) क्षेत्र यसै वडाभित्र पर्दछन्।
पहिचान: ग्वार्को-भोलढोका केन्द्रित आवासीय तथा व्यापारिक क्षेत्र · चक्रपथ सडक सञ्जाल र यातायात हब · नेवारी गुठी तथा सांस्कृतिक परम्परा · औद्योगिक तथा बजार विस्तार केन्द्र
भौगोलिक अवस्थिति
२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
ललितपुर (पाटन) प्राचीन नेवार सभ्यताको केन्द्र हो, लिच्छविकालदेखि नै बसोबास रहेको र मल्लकालमा (१४–१८औं शताब्दी) कला-वास्तुकलाको प्रमुख केन्द्र भई “City of Fine Arts” भनेर चिनिएको। सन् १९१८ मा नगरका रूपमा स्थापित, वि.सं. २०१० मा नगरपालिका, र सन् २०१७ (वि.सं. २०७३) मा हाल कायम रहेको २९ वडा सहितको महानगरपालिका बन्यो। वडा नं. १७ अन्तर्गत पर्ने ग्वार्को र भोलढोका ऐतिहासिक रूपमा पाटन शहरको पूर्वी प्रवेशद्वार र कृषिक्षेत्र थिए, जुन चक्रपथ र आधुनिक यातायात विकाससँगै प्रमुख व्यापारिक नाकाका रूपमा विकसित भएका छन्।
३ पहिचान अले संस्कृति
कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान
वडा नं. १७ मा आधुनिक सवारी साधन शोरूम, वर्कशप, तथा साना उद्योगका साथै परम्परागत धातुकला र काष्ठकलाका साना उद्योगहरू रहेका छन्। स्थानीय तहमा नेवारी चाडपर्वहरू धूमधामका साथ मनाउने गरिन्छ।
प्रमुख चाडपर्वहरू
- रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा: पाटनको प्रसिद्ध रथयात्राको अवधिमा वडा नं. १७ का बासिन्दाहरूको ठूलो सहभागिता रहन्छ।
- अन्य राष्ट्रिय तथा नेवारी पर्वहरू: दशैँ, तिहार, इन्द्र जात्रा, योमरी पुन्हि र स्थानीय मन्दिरका वार्षिक जात्रा पूजाआजाहरू भव्यताका साथ मनाइन्छ।
४ जनसंख्या अले समाज
जनसांख्यिक तथ्याङ्क
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:
- कुल जनसंख्या: ९,६२० जना
- क्षेत्रफल: ०.४८ वर्ग कि.मि.
- जनघनत्व: ~२०,०४१.६७ व्यक्ति/वर्ग कि.मि.
अनुमानित
- अनुमानित घरधुरी: ≈ २,४०० – २,६००
- लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.२%, महिला ~५०.८%
- उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२३%, १५-५९ वर्ष ~६५%, ६०+ वर्ष ~१२%
- साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९% (वडामा साक्षरता दर ९२%+ रहने अनुमान)
५ संस्था अले सेवा
प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:
शिक्षा
वडा नं. १७ मा इन्जिनियरिङ तथा प्राविधिक अध्ययन संस्थानहरू, प्रख्यात निजी उच्च माध्यमिक विद्यालयहरू, र सामुदायिक विद्यालयहरू सञ्चालित छन्।
सामुदायिक विद्यालय
संस्थागत/निजी विद्यालय
अर्थतन्त्र तथा बजेट
ग्वार्को क्षेत्रको अर्थतन्त्र मुख्यतः सवारी साधन व्यापार, मेसिनरी उद्योग, साना-मझौला व्यापार, अस्पताल/स्वास्थ्य सेवा, र घरभाडा आय मा आधारित छ।
ललितपुर महानगरपालिकाको बजेट अन्तर्गत यस वडाका लागि छुट्ट्याइने क्षेत्रगत बाँडफाँड:
- पूर्वाधार विकास (भित्री सडक ढलान, ढल व्यवस्थापन)
- खानेपानी तथा सरसफाई
- सामाजिक सुरक्षा/लक्षित कार्यक्रम
- स्वास्थ्य सेवा तथा शहरी व्यवस्थापन
६ सम्पदा अले पर्यटन
विश्व सम्पदा स्थल
स्पष्ट जानकारी: युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पाटन दरबार क्षेत्र ललितपुर महानगरपालिकाभित्रै पर्छ, तर त्यो वडा नं. १६ अन्तर्गत पर्छ, वडा नं. १७ भित्र पर्दैन। तथापि, ग्वार्को र भोलढोका पाटन दरबार क्षेत्रबाट हिंडेरै पुग्न सकिने दूरीमा रहेकाले वडा नं. १७ ले पर्यटकीय तथा व्यापारिक निकटताको प्रत्यक्ष लाभ पाउँछ।
ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू
- भोलढोका गणेश मन्दिर र स्थानीय देउलहरू: स्थानीय आस्थाका प्राचीन धार्मिक स्थलहरू
- ग्वार्को स्थित ऐतिहासिक चैत्य तथा स्तूपहरू: परम्परागत बौद्ध तथा हिन्दू धार्मिक संरचनाहरू
- स्थानीय प्राचीन पोखरी तथा ढुङ्गेधाराहरू: नेवारी सभ्यताका प्राचीन जलस्रोत संरचनाहरू
७ स्रोत अले आधार
- ललितपुर महानगरपालिका वडा कार्यालयहरू (वडा १७) द्वारा उपलब्ध गराइएको विवरण
- राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
- २०७९ को स्थानीय तह निर्वाचन सम्बन्धी आधिकारिक नतिजा विवरण
- ललितपुर महानगरपालिकाको सामाजिक-भौगोलिक अध्ययन तथा अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा प्रतिवेदन