वडा विवरण

वडा नं. २१ — ललितपुर महानगरपालिका

खोकेना क्षेत्रको इतिहास लिच्छवि र मल्लकालसम्म जोडिएको मानिन्छ। परम्परागत रूपमा यसलाई जितापुर पनि भनिन्थ्यो। मन्दिर, पाटी, पौवा, सत्तल र हिटीहरूले यसको ऐतिहासिक स्वरूप देखाउँछन्।

२१ सबै वडा ३.१७ km²

एक नजरमा

राष्ट्रिय जनगणना २०७८

नक्सामा फर्कनुहोस्
क्षेत्रफल
३.१७ km²
जनसंख्या
५,२७४
घरधुरी
१,२३५
जनघनत्व
१,६६४ /km²
साक्षरता
८०.९%
पुरुष
२,६४६
महिला
२,६२८
लिङ्ग अनुपात
१००.६८

उमेर संरचना

  • बालबालिका ०–१४ ९७२ · १८.४%
  • कार्यशील उमेर १५–६४ ३,८५९ · ७३.२%
  • ६५ वर्षमाथि ४४३ · ८.४%

घरधुरी सेवा

  • शौचालय पहुँच ९९.८%
  • पाइप पानी ९२.३%
  • स्वच्छ इन्धन ९८.१%
  • विद्युत् ९८.३%

यो वडाको बारेमा

वडा नं. २१ को क्षेत्रफल ३.१७ वर्ग किमी छ र यसले वडा १८, २२, २५ सँग सिमाना जोड्छ। यसको सिमाना ८.३९ किमी लामो छ।

२०७८ को जनगणनाअनुसार यहाँ ५,२७४ जनसंख्या र १,२३५ घरधुरी छन्। जनघनत्व १,६६४ प्रति वर्ग किमी र साक्षरता दर ८०.८९% छ।

उमेर संरचना: १८.४% बालबालिका (०–१४), ७३.२% कार्यशील उमेर (१५–६४) र ८.४% ६५ वर्षमाथिका बासिन्दा। लिङ्ग अनुपात प्रति १०० महिला १००.६८ पुरुष छ।

घरायसी सेवा: ९९.८% शौचालय पहुँच, ९२.३% पाइप पानी, ९८.१% स्वच्छ इन्धन, ९८.३% विद्युत् र ७३.१% घरमा इन्टरनेट।

वडाका चिनिएका स्थलमा खोकना, कार्यविनायक मन्दिर पर्छन्।

विद्यालय तथा संस्थामा नमुना उच्च मावि, नेपाल बाल उच्च मावि, जिङ बोर्डिङ स्कुल पर्छन्।

विद्यालय तथा संस्था

१ परिचय

एकीकृत वस्तुगत विवरण (Profile)

सम्पदा • संस्कृति • कृषि • हस्तकला • पर्यटन 

प्रस्तुत सामग्रीमा मूल फाइलमा उल्लेखित तथ्य तथा अनुमानहरूलाई दृश्यात्मक रूपमा व्यवस्थित गरिएको छ। जनसङ्ख्या, मतदाता र साक्षरताका अंकहरू स्रोतमा दायराका रूपमा दिइएकाले चार्टमा पनि दायरा/अनुमान स्पष्ट राखिएको छ।

संक्षिप्त परिचय

तोरीको तेल र कोल

  • काठका ठूला कोलबाट परम्परागत विधिले निकालिने खोकेनाको तोरीको तेल वडाको प्रमुख आर्थिक तथा सांस्कृतिक पहिचान हो। 

२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

ऐतिहासिक पृष्ठभूम

  • खोकेना क्षेत्रको इतिहास लिच्छवि र मल्लकालसम्म जोडिएको मानिन्छ। परम्परागत रूपमा यसलाई जितापुर पनि भनिन्थ्यो। मन्दिर, पाटी, पौवा, सत्तल र हिटीहरूले यसको ऐतिहासिक स्वरूप देखाउँछन्। 

३ पहिचान र संस्कृति

इतिहास र विशिष्ट पहिचान

सिकाली संस्कृति

  • दसैँको सट्टा सिकाली जात्रा, मुखौटा नृत्य र स्थानीय मौलिक पर्वहरूले वडाको विशिष्ट सांस्कृतिक परिचय बनाएका छन्। 

हस्तकला

  • मूर्ति, धातुका सामान तथा तामा–पित्तलका भाँडाकुँडा बनाउने सीपका कारण वडा लघु हस्तकला केन्द्रका रूपमा चिनिन्छ।

४ जनसंख्या र समाज

जनसाङ्ख्यिक दृश्य

मूल फाइलमा उपलब्ध संख्यात्मक तथ्यहरूलाई तलका बार र लाइन चार्टमा प्रस्तुत गरिएको छ। यी तथ्यहरू अनुमान/दायराका रूपमा उल्लेख भएकाले निश्चित जनगणना परिणामका रूपमा व्याख्या नगर्नुहोस्। 

५ संस्था र सेवा

शैक्षिक संस्था

  • नमुना उच्च मावि 
  • श्री बालकुमारी माध्यमिक विद्यालय 
  • नेपाल बाल उच्च मावि 
  • जिङ बोर्डिङ स्कुल 

स्वास्थ्य सेवा

  • सामुदायिक स्वास्थ्य केन्द्र 
  • वडा स्वास्थ्य क्लिनिक 
  • सहरी स्वास्थ्य केन्द्र 
  • विशेष उपचारका लागि पाटन/भैंसेपाटी क्षेत्रका अस्पताल 

सहकारी तथा समुदाय

  • योगदान उपभोक्ता सहकारी 
  • ललितपुर बचत तथा ऋण सहकारी संस्था 
  • महिला समूह, गुठी, युवा क्लब 
  • हस्तकला विकास केन्द्र र खोकेना आइटी हब

६ सम्पदा र पर्यटन

  • रुद्रायणी मन्दिर, लक्ष्मीनारायण मन्दिर, गणेश मन्दिर र वैष्णवी मन्दिर। 
  • सिकाली चौर, दे पुखु र बाख्रा समात्ने जात्रा। 
  • परम्परागत गल्ली, इँट्टाका घर, पाटी–पौवा र ढुङ्गेधारा। 
  • परम्परागत तेल मिल/कोल, कृषि दृश्य र नजिकका सांस्कृतिक गन्तव्य।

७ चुनौती र प्राथमिकता

मुख्य समस्या र प्राथमिकता

निष्कर्ष

वडा नं. २१ सम्पदा, स्थानीय सीप, कृषि र आधुनिक सहरी सेवाको संगम हो। पूर्वाधार सुधारसँगै तोरीको तेल, हस्तकला, जात्रा, वास्तुकला र पर्यटनलाई संरक्षण–आधारित आर्थिक अवसरमा रूपान्तरण गर्न सकेमा यो वडा ललितपुरकै नमुना सांस्कृतिक तथा सहरी–ग्रामीण केन्द्र बन्न सक्छ।

८ स्रोत तथा आधार

मुख्य स्रोत तथा आधार

  • ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. २१ कार्यालयद्वारा उपलब्ध गराइएको आधिकारिक विवरण
  • २०८२ को निर्वाचनसम्बन्धी वडा नं. २१ मतदाता/मतदान केन्द्र विवरण
  • वडा नं. २१ को सामाजिक, भौगोलिक तथा शहरी विकाससम्बन्धी अध्ययन तथा ललितपुर महानगरपालिकाको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा सम्बन्धी सामग्री
  • २०७८ राष्ट्रिय जनगणना — वडा नं. २१ (साविक वडा नं. २२, ललितपुर उपमहानगरपालिका)