वडा विवरण
वडा २२ — ललितपुर महानगरपालिका
वडा २२ या क्षेत्रफल ३.८८९ वर्ग किमि ख अले थन ७,८९४ मनू अले १,९४० छें दु। थ्व वडा २१, २५, २७ नापं सिमाना दु।
छगू न्ह्यासं
राष्ट्रिय जनगणना २०७८
- क्षेत्रफल
- ३.८८९ km²
- जनसंख्या
- ७,८९४
- घरधुरी
- १,९४०
- जनघनत्व
- २,०३० /km²
- साक्षरता
- ८७.२%
- मिजां
- ३,८९१
- मिसां
- ४,००३
- लिङ्ग अनुपात
- ९७.२
- वडा कार्यालय
- बुङ्गमती (Bungamati) मा अवस्
उमेर संरचना
- बालबालिका ०–१४ १,५०२ · १९%
- ज्या योग्य उमेर १५–६४ ५,७७४ · ७३.१%
- ६५ दँ न्ह्यः ६१८ · ७.८%
घरधुरी सेवा
- शौचालय ९९.७%
- पाइप लः ८४.७%
- स्वच्छ इन्धन ७२.३%
- विद्युत् ९९.९%
थ्व वडाया बारेय्
वडा २२ या क्षेत्रफल ३.८८९ वर्ग किमि ख। थ्व वडा २१, २५, २७ नापं सिमाना दु। सिमाना ११.११ किमि लामो दु।
२०७८ जनगणनाय् थन ७,८९४ मनू अले १,९४० छें दु। जनघनत्व २,०३० प्रति वर्ग किमि अले साक्षरता ८७.१६% ख।
उमेर संरचना: १९% बालक (०–१४), ७३.१% ज्याउने उमेर (१५–६४) अले ७.८% ६५ दँ न्ह्यःया मनू। लिङ्ग अनुपात १०० मिसाय् ९७.२ मिजं।
छेंया सेवा: ९९.७% शौचालय, ८४.७% पाइप ला, ७२.३% स्वच्छ इन्धन, ९९.९% बिजुली अले ६५% इन्टरनेट।
वडाया नांजाःगु स्थलय् बुङ्गमती दु।
वडा कार्यालय बुङ्गमती (Bungamati) मा अवस् य् दु।
आकर्षण अले सम्पदा
वडाया आकर्षण
विकिमिडिया कमन्सया तस्बिर। हरेक तस्बिर नापं फोटोग्राफर अले इजाजतपत्रया श्रेय दु।
१ परिचय
परिचय र पहिचान
वडा नं. २२, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय बुङ्गमती (Bungamati) मा अवस्थित छ। यो वडा प्रसिद्ध रातो मच्छिन्द्रनाथ (बुंगद्यः) र कार्यविनायक (Karya Vinayak) को उद्गमस्थल मानिने ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र धार्मिक सम्पदा गाउँ हो।
पहिचान: रातो मच्छिन्द्रनाथ र कार्यविनायकको पवित्र थलो · प्राचीन सांस्कृतिक सम्पदा गाउँ (Heritage Village) · काष्ठकला र मूर्ति तरास्ने कार्यको मूख्य केन्द्र · हरियाली र सांस्कृतिक पर्यटन
भौगोलिक अवस्थिति
स्पष्ट जानकारी: युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पाटन दरबार क्षेत्र वडा नं. १६ मा पर्छ। तर, बुङ्गमती नेपालको आप्रस्तावित/पुरातत्व सम्पदा बस्ती (Tentative Heritage List) र सांस्कृतिक पर्यटनको महत्वपूर्ण केन्द्र हो।बुङ्गमती नेपालकै काष्ठकला (Wood Carving) को राजधानी मानिन्छ। यहाँका अधिकांश बासिन्दाहरू काठका कलात्मक मूर्ति, आँझ्याल र ढोका तरास्ने काममा संलग्न छन्।२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
बुङ्गमती लिच्छवि तथा मल्लकालीन सभ्यताको जीवित सङ्ग्रहालय हो। रातो मच्छिन्द्रनाथलाई छ महिना बुङ्गमती र छ महिना पाटन (लगनखेल/तब्हाल) मा राख्ने प्राचीन परम्परा रहँदै आएको छ। वि.सं. २०७३ मा ललितपुर महानगरपालिकामा गाभिनु अघि यो साविक बुङ्गमती गाविस थियो।
३ पहिचान अले संस्कृति
कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान
प्रमुख चाडपर्वहरू
- बुङ्गमती रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा: ६/६ महिनामा हुने रथयात्रा र बुङ्गमती आगमन/प्रस्थान उत्सव।
- कार्यविनायक मेला: कात्तिक तथा गणेश चतुर्थीमा लाग्ने विशेष मेला।
- अन्य नेवारी चाडपर्वहरू: गाईजात्रा, योमरी पुन्हि, र स्थानीय गुठी पर्वहरू।
४ जनसंख्या अले समाज
जनसांख्यिक तथ्याङ्क
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:
- कुल जनसंख्या: ७,४०९ जना
- क्षेत्रफल: ४.२८ वर्ग कि.मि. (भौगोलिक रूपमा ठूलो वडा)
- जनघनत्व: ~१,७३१.०७ व्यक्ति/वर्ग कि.मि.
अनुमानित
- अनुमानित घरधुरी: ≈ १,८०० – १,९५०
- लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.७%, महिला ~५०.३%
- उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२२%, १५-५९ वर्ष ~६५%, ६०+ वर्ष ~१३%
- साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९%
५ संस्था अले सेवा
प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:
शिक्षा
वडा नं. २२ (बुङ्गमती) भित्र रहेका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयहरूको विवरण:
क) सामुदायिक विद्यालयहरू
ख) संस्थागत / निजी विद्यालयहरू
अर्थतन्त्र तथा बजेट
वडा नं. २२ (बुङ्गमती) को अर्थतन्त्र मुख्यतः काष्ठकला (Wood Carving) तथा मूर्ति निर्माण, धार्मिक पर्यटन (रातो मच्छिन्द्रनाथ र कार्यविनायक), कृषि तथा पशुपालन, र साना कुटीर उद्योगमा आधारित छ। नेपालमै काष्ठकला निर्यातको अग्रणी केन्द्र भएकाले यहाँको ठूलो जनसंख्या काष्ठकला व्यवसायमा संलग्न छ।
ललितपुर महानगरपालिकाको बजेट अन्तर्गत यस वडाका लागि छुट्ट्याइने क्षेत्रगत बाँडफाँड तथा प्राथमिकता:
- सम्पदा पुनर्निर्माण तथा पर्यटन विकास: रातो मच्छिन्द्रनाथ मन्दिर, कार्यविनायक परिसर तथा हेरिटेज भिलेज (Heritage Village) को ऐतिहासिक एवं पुरातात्विक संरचना पुनर्निर्माण र सुन्दर्याीकरण
- काष्ठकला तथा उद्यमशीलता प्रवर्द्धन: परम्परागत काष्ठकलाको प्रवर्द्धन, बजार व्यवस्थापन, ब्राण्डिङ तथा युवाहरूका लागि सीपमूलक तालिम
- पूर्वाधार विकास: बुङ्गमती जोड्ने मुख्य पहुँच मार्ग, भित्री सडक कालोपत्रे/ढलान, परम्परागत ढुङ्गेछाप बाटो र ढल व्यवस्थापन
- कृषि तथा सिँचाइ विकास: स्थानीय कृषकहरूका लागि मल, बिउ, कृषि औजार सहयोग तथा सिँचाइ र जलस्रोत व्यवस्थापन
- स्वास्थ्य, शिक्षा तथा सामाजिक विकास: सहरी स्वास्थ्य केन्द्र सुदृढीकरण, सामुदायिक विद्यालय प्रवर्द्धन, फोहोर व्यवस्थापन र लक्षित वर्ग (महिला/जेष्ठ नागरिक) सशक्तिकरण
६ सम्पदा अले पर्यटन
विश्व सम्पदा स्थल
ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू
- रातो मच्छिन्द्रनाथ मन्दिर (Bungadhyo Temple): शिखर शैलीको ऐतिहासिक मन्दिर जहाँ मच्छिन्द्रनाथको वासस्थान रहन्छ।
- कार्यविनायक मन्दिर (Karya Vinayak Temple): प्रसिद्ध गणेश मन्दिर र पर्यटकीय डाँडो।
- हयग्रीव भैरव मन्दिर तथा स्थानीय विहारहरू: तान्त्रिक तथा बौद्ध सम्पदाहरू।
७ स्रोत अले आधार
- ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. २२ कार्यालय (बुङ्गमती) द्वारा उपलब्ध गराइएको आधिकारिक विवरण
- राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
- स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ सम्बन्धी आधिकारिक नतिजा तथा जनप्रतिनिधि विवरण (निर्वाचन आयोग)
- एकीकृत शैक्षिक व्यवस्थापन सूचना प्रणाली (EMIS) तथा आदर्श सौला युवक मा.वि. / ज्ञानोदय स्कुल अभिलेख
- पुरातत्व विभाग, युनेस्को (UNESCO Tentative List) तथा बुङ्गमती रातो मच्छिन्द्रनाथ/कार्यविनायक विकास समिति