वडा विवरण

वडा नं. २९ — ललितपुर महानगरपालिका

वडा नं. २९, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय कार्यविनायक / सानेपा-खोयना (साविक खोकना – Khokana) क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो वडा प्रसिद्ध रुद्रायणी मन्दिर (Rudrayani Temple), तोरीको शुद्ध तेल उद्योग (Mustard Oil Industry), र प्राचीन जिउँदो सम्पदा बस्ती खोकनाका लागि प्रसिद्ध छ।

२९ सबै वडा १.२९६ km²

एक नजरमा

राष्ट्रिय जनगणना २०७८

नक्सामा फर्कनुहोस्
क्षेत्रफल
१.२९६ km²
जनसंख्या
५,९०६
घरधुरी
१,४९५
जनघनत्व
४,५५६ /km²
साक्षरता
८६.३%
पुरुष
२,८८४
महिला
३,०२२
लिङ्ग अनुपात
९५.४३
वडा कार्यालय
कार्यविनायक / सानेपा-खोयना (

उमेर संरचना

  • बालबालिका ०–१४ १,२५० · २१.२%
  • कार्यशील उमेर १५–६४ ४,३३२ · ७३.३%
  • ६५ वर्षमाथि ३२४ · ५.५%

घरधुरी सेवा

  • शौचालय पहुँच ९९.९%
  • पाइप पानी ९३.९%
  • स्वच्छ इन्धन ९०.८%
  • विद्युत् ९९.५%

यो वडाको बारेमा

वडा नं. २९ को क्षेत्रफल १.२९६ वर्ग किमी छ र यसले वडा २४, २८ सँग सिमाना जोड्छ। यसको सिमाना ५.९४ किमी लामो छ।

२०७८ को जनगणनाअनुसार यहाँ ५,९०६ जनसंख्या र १,४९५ घरधुरी छन्। जनघनत्व ४,५५६ प्रति वर्ग किमी र साक्षरता दर ८६.२८% छ।

उमेर संरचना: २१.२% बालबालिका (०–१४), ७३.३% कार्यशील उमेर (१५–६४) र ५.५% ६५ वर्षमाथिका बासिन्दा। लिङ्ग अनुपात प्रति १०० महिला ९५.४३ पुरुष छ।

घरायसी सेवा: ९९.९% शौचालय पहुँच, ९३.९% पाइप पानी, ९०.८% स्वच्छ इन्धन, ९९.५% विद्युत् र ८५.६% घरमा इन्टरनेट।

वडाका चिनिएका स्थलमा Ram Mandir, Phongashi Hiti पर्छन्।

वडा कार्यालय कार्यविनायक / सानेपा-खोयना ( मा छ।

यो वडाका स्थल

स्थानका नामहरू ओपनस्ट्रिटम्याप योगदानकर्ताबाट (ODbL)।

१ परिचय

परिचय र पहिचान

वडा नं. २९, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय कार्यविनायक / सानेपा-खोयना (साविक खोकना – Khokana) क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो वडा प्रसिद्ध रुद्रायणी मन्दिर (Rudrayani Temple), तोरीको शुद्ध तेल उद्योग (Mustard Oil Industry), र प्राचीन जिउँदो सम्पदा बस्ती खोकनाका लागि प्रसिद्ध छ।

पहिचान: रुद्रायणी देवी मन्दिर · खोकना तोरीको तेल उद्योग (Mustard Oil Hub) · सिकाली जात्रा (Sikali Jatra) · युनेस्को आप्रस्तावित सम्पदा बस्ती (Tentative List)

भौगोलिक अवस्थिति

२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

खोकना उपत्यकाकै प्राचीन र मौलिक नेवारी सभ्यता हो। यहाँ तोरी पेलिने परम्परागत कोलहरू (Oil Mills) मल्लकालदेखि नै सञ्चालित छन्। वि.सं. २०७३ मा ललितपुर महानगरपालिका बन्दा साविक खोकना गाविसलाई वडा नं. २९ कायम गरिएको हो।

३ पहिचान र संस्कृति

कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान

खोकनाको शुद्ध तोरीको तेल, काष्ठकला र सिकाली नाच (Sikali Dance) मुख्य पहिचान हो। दशैँ नमनाई सिकाली जात्रा मनाउने यहाँको आफ्नै छुट्टै मौलिक परम्परा छ।

प्रमुख चाडपर्वहरू

  • सिकाली जात्रा (Sikali Jatra): असोज महिना (दशैँको समयमा) मनाइने खोकनाको सबैभन्दा ठूलो ऐतिहासिक जात्रा।
  • रुद्रायणी जात्रा र गाईजात्रा।

४ जनसंख्या र समाज

जनसांख्यिक तथ्याङ्क

राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:

  • कुल जनसंख्या: ६,०३९ जना
  • क्षेत्रफल: ३.४८ वर्ग कि.मि.
  • जनघनत्व: ~१,७३५.३४ व्यक्ति/वर्ग कि.मि.

अनुमानित

  • अनुमानित घरधुरी: ≈ १,४५० – १,६००
  • लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.५%, महिला ~५०.५%
  • उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२२%, १५-५Queue६५%, ६०+ वर्ष ~१३%
  • साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९%

५ संस्था र सेवा

प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:

शिक्षा

वडा नं. २९ (खोकना) भित्र रहेका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयहरूको विवरण:

क) सामुदायिक विद्यालयहरू

ख) संस्थागत / निजी विद्यालयहरू

अर्थतन्त्र तथा बजेट

वडा नं. २९ को अर्थतन्त्र तोरीको तेल उद्योग, कृषि (तोरी खेती/शाकपात), धार्मिक पर्यटन, र काष्ठकलामा आधारित छ।

ललितपुर महानगरपालिकाको बजेट अन्तर्गत क्षेत्रगत बाँडफाँड तथा प्राथमिकता:

  • सम्पदा पुनर्निर्माण तथा तेल उद्योग प्रवर्द्धन: रुद्रायणी मन्दिर, सिकाली चौर सुन्दर्याीकरण र परम्परागत तेल कोल (Oil Mills) को संरक्षण बजेट
  • पूर्वाधार विकास: खोकना पहुँच मार्ग, भित्री ढुङ्गेछाप बाटो र कृषि सडक ढलान
  • कृषि तथा सिंचाई: तोरी खेती प्रवर्द्धन र कृषक अनुदान कार्यक्रम

६ सम्पदा र पर्यटन

विश्व सम्पदा स्थल

स्पष्ट जानकारी: खोकना युनेस्कोको आप्रस्तावित विश्व सम्पदा सूची (UNESCO Tentative Heritage List) मा समावेश नेपालको अति महत्वपूर्ण सांस्कृतिक बस्ती हो।

ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू

  • रुद्रायणी मन्दिर (Rudrayani Temple): तीनतले कलात्मक मन्दिर।
  • सिकाली चौर (Sikali Chaur): सिकाली जात्रा आयोजना हुने धार्मिक स्थल।
  • परम्परागत तोरीको तेल कोल (Traditional Oil Mills): ऐतिहासिक तोरी पेलिने स्थानहरू।

७ स्रोत तथा आधार

  • ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. २९ कार्यालय (खोकना) द्वारा उपलब्ध गराइएको आधिकारिक विवरण
  • राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
  • स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ सम्बन्धी नतिजा विवरण (निर्वाचन आयोग)
  • युनेस्को (UNESCO Tentative List) तथा रुद्रायणी गुठी समिति अभिलेख