वडा विवरण
वडा नं. २९ — ललितपुर महानगरपालिका
वडा नं. २९, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय कार्यविनायक / सानेपा-खोयना (साविक खोकना – Khokana) क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो वडा प्रसिद्ध रुद्रायणी मन्दिर (Rudrayani Temple), तोरीको शुद्ध तेल उद्योग (Mustard Oil Industry), र प्राचीन जिउँदो सम्पदा बस्ती खोकनाका लागि प्रसिद्ध छ।
एक नजरमा
राष्ट्रिय जनगणना २०७८
- क्षेत्रफल
- १.२९६ km²
- जनसंख्या
- ५,९०६
- घरधुरी
- १,४९५
- जनघनत्व
- ४,५५६ /km²
- साक्षरता
- ८६.३%
- पुरुष
- २,८८४
- महिला
- ३,०२२
- लिङ्ग अनुपात
- ९५.४३
- वडा कार्यालय
- कार्यविनायक / सानेपा-खोयना (
उमेर संरचना
- बालबालिका ०–१४ १,२५० · २१.२%
- कार्यशील उमेर १५–६४ ४,३३२ · ७३.३%
- ६५ वर्षमाथि ३२४ · ५.५%
घरधुरी सेवा
- शौचालय पहुँच ९९.९%
- पाइप पानी ९३.९%
- स्वच्छ इन्धन ९०.८%
- विद्युत् ९९.५%
यो वडाको बारेमा
वडा नं. २९ को क्षेत्रफल १.२९६ वर्ग किमी छ र यसले वडा २४, २८ सँग सिमाना जोड्छ। यसको सिमाना ५.९४ किमी लामो छ।
२०७८ को जनगणनाअनुसार यहाँ ५,९०६ जनसंख्या र १,४९५ घरधुरी छन्। जनघनत्व ४,५५६ प्रति वर्ग किमी र साक्षरता दर ८६.२८% छ।
उमेर संरचना: २१.२% बालबालिका (०–१४), ७३.३% कार्यशील उमेर (१५–६४) र ५.५% ६५ वर्षमाथिका बासिन्दा। लिङ्ग अनुपात प्रति १०० महिला ९५.४३ पुरुष छ।
घरायसी सेवा: ९९.९% शौचालय पहुँच, ९३.९% पाइप पानी, ९०.८% स्वच्छ इन्धन, ९९.५% विद्युत् र ८५.६% घरमा इन्टरनेट।
वडाका चिनिएका स्थलमा Ram Mandir, Phongashi Hiti पर्छन्।
वडा कार्यालय कार्यविनायक / सानेपा-खोयना ( मा छ।
यो वडाका स्थल
स्थानका नामहरू ओपनस्ट्रिटम्याप योगदानकर्ताबाट (ODbL)।
१ परिचय
परिचय र पहिचान
वडा नं. २९, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय कार्यविनायक / सानेपा-खोयना (साविक खोकना – Khokana) क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो वडा प्रसिद्ध रुद्रायणी मन्दिर (Rudrayani Temple), तोरीको शुद्ध तेल उद्योग (Mustard Oil Industry), र प्राचीन जिउँदो सम्पदा बस्ती खोकनाका लागि प्रसिद्ध छ।
पहिचान: रुद्रायणी देवी मन्दिर · खोकना तोरीको तेल उद्योग (Mustard Oil Hub) · सिकाली जात्रा (Sikali Jatra) · युनेस्को आप्रस्तावित सम्पदा बस्ती (Tentative List)
भौगोलिक अवस्थिति
२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
खोकना उपत्यकाकै प्राचीन र मौलिक नेवारी सभ्यता हो। यहाँ तोरी पेलिने परम्परागत कोलहरू (Oil Mills) मल्लकालदेखि नै सञ्चालित छन्। वि.सं. २०७३ मा ललितपुर महानगरपालिका बन्दा साविक खोकना गाविसलाई वडा नं. २९ कायम गरिएको हो।
३ पहिचान र संस्कृति
कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान
खोकनाको शुद्ध तोरीको तेल, काष्ठकला र सिकाली नाच (Sikali Dance) मुख्य पहिचान हो। दशैँ नमनाई सिकाली जात्रा मनाउने यहाँको आफ्नै छुट्टै मौलिक परम्परा छ।
प्रमुख चाडपर्वहरू
- सिकाली जात्रा (Sikali Jatra): असोज महिना (दशैँको समयमा) मनाइने खोकनाको सबैभन्दा ठूलो ऐतिहासिक जात्रा।
- रुद्रायणी जात्रा र गाईजात्रा।
४ जनसंख्या र समाज
जनसांख्यिक तथ्याङ्क
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:
- कुल जनसंख्या: ६,०३९ जना
- क्षेत्रफल: ३.४८ वर्ग कि.मि.
- जनघनत्व: ~१,७३५.३४ व्यक्ति/वर्ग कि.मि.
अनुमानित
- अनुमानित घरधुरी: ≈ १,४५० – १,६००
- लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.५%, महिला ~५०.५%
- उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२२%, १५-५Queue६५%, ६०+ वर्ष ~१३%
- साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९%
५ संस्था र सेवा
प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:
शिक्षा
वडा नं. २९ (खोकना) भित्र रहेका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयहरूको विवरण:
क) सामुदायिक विद्यालयहरू
ख) संस्थागत / निजी विद्यालयहरू
अर्थतन्त्र तथा बजेट
वडा नं. २९ को अर्थतन्त्र तोरीको तेल उद्योग, कृषि (तोरी खेती/शाकपात), धार्मिक पर्यटन, र काष्ठकलामा आधारित छ।
ललितपुर महानगरपालिकाको बजेट अन्तर्गत क्षेत्रगत बाँडफाँड तथा प्राथमिकता:
- सम्पदा पुनर्निर्माण तथा तेल उद्योग प्रवर्द्धन: रुद्रायणी मन्दिर, सिकाली चौर सुन्दर्याीकरण र परम्परागत तेल कोल (Oil Mills) को संरक्षण बजेट
- पूर्वाधार विकास: खोकना पहुँच मार्ग, भित्री ढुङ्गेछाप बाटो र कृषि सडक ढलान
- कृषि तथा सिंचाई: तोरी खेती प्रवर्द्धन र कृषक अनुदान कार्यक्रम
६ सम्पदा र पर्यटन
विश्व सम्पदा स्थल
स्पष्ट जानकारी: खोकना युनेस्कोको आप्रस्तावित विश्व सम्पदा सूची (UNESCO Tentative Heritage List) मा समावेश नेपालको अति महत्वपूर्ण सांस्कृतिक बस्ती हो।
ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू
- रुद्रायणी मन्दिर (Rudrayani Temple): तीनतले कलात्मक मन्दिर।
- सिकाली चौर (Sikali Chaur): सिकाली जात्रा आयोजना हुने धार्मिक स्थल।
- परम्परागत तोरीको तेल कोल (Traditional Oil Mills): ऐतिहासिक तोरी पेलिने स्थानहरू।
७ स्रोत तथा आधार
- ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. २९ कार्यालय (खोकना) द्वारा उपलब्ध गराइएको आधिकारिक विवरण
- राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
- स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ सम्बन्धी नतिजा विवरण (निर्वाचन आयोग)
- युनेस्को (UNESCO Tentative List) तथा रुद्रायणी गुठी समिति अभिलेख