वडा विवरण
वडा ११ — ललितपुर महानगरपालिका
वडा ११ या क्षेत्रफल ०.४५१ वर्ग किमि ख अले थन ९,४९६ मनू अले २,४९१ छें दु। थ्व वडा ९, १०, १६, २० नापं सिमाना दु।
छगू न्ह्यासं
राष्ट्रिय जनगणना २०७८
- क्षेत्रफल
- ०.४५१ km²
- जनसंख्या
- ९,४९६
- घरधुरी
- २,४९१
- जनघनत्व
- २१,०४४ /km²
- साक्षरता
- ९०%
- मिजां
- ४,९५१
- मिसां
- ४,५४५
- लिङ्ग अनुपात
- १०८.९३
उमेर संरचना
- बालबालिका ०–१४ १,४९२ · १५.७%
- ज्या योग्य उमेर १५–६४ ७,२९२ · ७६.८%
- ६५ दँ न्ह्यः ७१२ · ७.५%
घरधुरी सेवा
- शौचालय १००%
- पाइप लः ५१.९%
- स्वच्छ इन्धन ८९.९%
- विद्युत् ९८.४%
थ्व वडाया बारेय्
वडा ११ या क्षेत्रफल ०.४५१ वर्ग किमि ख। थ्व वडा ९, १०, १६, २० नापं सिमाना दु। सिमाना ३.११ किमि लामो दु।
२०७८ जनगणनाय् थन ९,४९६ मनू अले २,४९१ छें दु। जनघनत्व २१,०४४ प्रति वर्ग किमि अले साक्षरता ८९.९९% ख।
उमेर संरचना: १५.७% बालक (०–१४), ७६.८% ज्याउने उमेर (१५–६४) अले ७.५% ६५ दँ न्ह्यःया मनू। लिङ्ग अनुपात १०० मिसाय् १०८.९३ मिजं।
छेंया सेवा: १००% शौचालय, ५१.९% पाइप ला, ८९.९% स्वच्छ इन्धन, ९८.४% बिजुली अले ८२.३% इन्टरनेट।
वडाया नांजाःगु स्थलय् कुम्भेश्वर मन्दिर, बंगलामुखी मन्दिर, अशोक स्तूप (चोबु गाःहिटी), आनन्द बहाल, सुनन्द बहाल, चोबुगनी चैत्य दु।
विद्यालय अले संस्थाय् ग्लोबल स्कुल, सुनिमा स्कुल, लिटिल फ्लावर स्कुल, ललितपुर इन्जिनियरिङ कलेज, युनिभर्सल कलेज दु।
आकर्षण अले सम्पदा
वडाया आकर्षण
विकिमिडिया कमन्सया तस्बिर। हरेक तस्बिर नापं फोटोग्राफर अले इजाजतपत्रया श्रेय दु।
थ्व वडाया स्थल
विद्यालय अले संस्था
१ परिचय
पृष्ठभूमि / परिचय
वडा नं. ११ ललितपुर महानगरपालिकाका २९ वडाहरू मध्ये एक हो र यसको वडा कार्यालय आल्कोमा अवस्थित छ । यस वडालाई स्थानीय रूपमा ‘आल्को-बाहिती’ को नामले पनि चिनिन्छ। यो वडा ऐतिहासिक पाटन शहरको मुटु मानिने भागमा पर्छ — पाटन ढोका, तापाहिटी, कुम्भेश्वर, कोबहाल, गाःहिटी जस्ता परापूर्वकालदेखिका बस्ती यसैभित्र पर्छन्। नेवार समुदायको बाहुल्यता रहेको यस वडामा नेवारी परम्परा, कला र संस्कृति अझै जीवित रूपमा कायम छ।
भूगोल र सिमाना
यस वडाको भौगोलिक अवस्थिति दक्षिणको नायलखुबाट उत्तरतर्फ बागमती नदीसम्म भिरालो रहेको छ।
सीमाना
- पूर्वउत्तर: शंखमूल पुलदेखि उत्तरपश्चिम यू.एन. पार्क र बाराही मन्दिरसम्म।
- उत्तरपश्चिम: यू.एन. पार्कदेखि पश्चिमदक्षिण पाटन संयुक्त क्याम्पससम्म।
- पश्चिमदक्षिण: पाटन संयुक्त क्याम्पसदेखि दक्षिणपूर्व पाटन ढोका, तापाहिटी हुँदै ललितपुर पाटीसम्म।
- दक्षिणपूर्व: ललितपुर पाटीदेखि कुम्भेश्वर, कोबहाल, गाःहिटी हुँदै शंखमूलसम्म।
अन्य भौगोलिक विवरण
- क्षेत्रफल: करिब ०.४५ वर्ग कि.मि. (महानगरको सबैभन्दा साना वडाहरू मध्ये एक)।
- नदी: बागमती नदी।
- पार्क/उद्यान: ईमुखेल पार्क, यू.एन. पार्क, हरियाली पार्क, कुम्भेश्वर बगैंचा, कुम्भेश्वर सर्वेश्वर वाटिका आदि।
- परम्परागत ढुंगेधारा (हिटी): तापाहिटी, आल्कोहिटी, वासहिटी, अमृतहिटी, कोन्तिहिटी, सेंठु गणेशहिटी आदि।
- ऐतिहासिक इनार, कुवा र पोखरी: पाटन ढोका इनार लगायत थुप्रै परम्परागत जलस्रोत यस वडामा छन्।
घाट
- मृत्युंजय घाट, शंखमूल घाट (बागमती किनारमा)
२ पहिचान अले संस्कृति
विशेष विशेषताहरू
- पाटनको ऐतिहासिक सांस्कृतिक मुटु: वडा नं. ११ लाई पाटन (ललितपुर) को ऐतिहासिक सांस्कृतिक मुटु मानिन्छ — पाटन ढोका, कुम्भेश्वर मन्दिर परिसर र अशोक स्तूप जस्ता विश्वप्रसिद्ध सम्पदाहरू यसैभित्र पर्छन्।
- साना तर घना वडा: क्षेत्रफलका दृष्टिले यो महानगरपालिकाकै सबैभन्दा साना वडाहरू मध्ये एक (करिब ०.४५ वर्ग कि.मि.) हो, तर जनघनत्व भने उच्च छ।
- जनैपूर्णिमा (कुम्भेश्वर मेला): कुम्भेश्वर मन्दिर परिसरमा हरेक वर्ष मनाइने यो पर्व नेपालभरिबाटै हजारौं भक्तजन झुल्ने प्रमुख धार्मिक पर्व हो, जहाँ मन्दिर परिसरको पोखरीमा गोसाइँकुण्ड जत्तिकै धार्मिक महत्त्व रहेको मानिन्छ।
- परम्परागत वास्तुकला: नेवार बस्तीको परम्परागत बाहाल-बहाल शैलीको वास्तुकला, दराहरू (हिटी) र पाटी-पौवाहरूको उच्च घनत्व यस वडाको सांस्कृतिक परिदृश्यको विशेषता हो।
३ जनसंख्या अले समाज
जनसंख्या र सामाजिक संरचना
- कुल जनसंख्या: १०,१०९ (वि.सं. २०६८ सालको राष्ट्रिय जनगणना अनुसार — पछिल्लो वडा-स्तरीय अद्यावधिक तथ्यांकका लागि राष्ट्रिय जनगणना २०७८/२०२१ को नतिजा हेर्नुपर्ने हुन्छ)।
- जनजाति/जाति: मुख्यतया नेवार समुदायको बसोबास, साथै ब्राह्मण र क्षेत्री समुदायको पनि उपस्थिति।
- धर्म: हिन्दू र बौद्ध (दुवै धर्मको सहअस्तित्व मिश्रित संस्कृतिका रूपमा देखिन्छ)।
४ संस्था अले सेवा
शिक्षा र विद्यालयहरू
सरकारी विद्यालय/क्याम्पस
- श्री चण्डी आदर्श सरल माध्यमिक विद्यालय
- श्री कुम्भेश्वर आधारभूत विद्यालय
- पाटन हाई स्कुल
- पाटन संयुक्त क्याम्पस
निजी विद्यालय / उच्च शिक्षा
- ग्लोबल स्कुल
- सुनिमा स्कुल
- लिटिल फ्लावर स्कुल
- ललितपुर इन्जिनियरिङ कलेज
- युनिभर्सल कलेज
पुस्तकालय: आलोक पुस्तकालय।
स्वास्थ्य अवस्था र स्वास्थ्य संस्था
वडामा उल्लेख्य ठूला अस्पताल भन्दा साना क्लिनिक/स्वास्थ्य सेवा केन्द्रहरूको उपस्थिति देखिन्छ — मुख्य रूपमा हार्ट क्लिनिक। सामान्य स्वास्थ्य सेवाका लागि बासिन्दाहरू नजिकैको पाटन अस्पताल (वडा नं. ६ नजिक) जस्ता ठूला अस्पताल समेत प्रयोग गर्ने गर्छन्, तर त्यो यस वडाको सीमाभित्र पर्दैन।
अन्य संघसंस्था तथा सार्वजनिक निकाय
- पाटन संयुक्त क्याम्पस (उच्च शिक्षा प्रतिष्ठान)
- ललितपुर इन्जिनियरिङ कलेज
- आलोक पुस्तकालय
- विभिन्न पाटी, पौवा (सामुदायिक विश्राम स्थल) — श्रद्धा फल्चा, आल्कोहिटी पाटी, लुछेगनी सरस्वती पाटी, भगवती लाछी पाटी, कुम्भेश्वर टंडुकार पाटी/गाःहिटी पाटी, तःलाछें पाटी, बालिफल पाटी आदि
५ सम्पदा अले पर्यटन
सांस्कृतिक तथा धार्मिक सम्पदा
मन्दिरहरू
- कुम्भेश्वर मन्दिर (पाँच तले शिखर मन्दिर, नेपालकै प्रसिद्ध शिव मन्दिरहरू मध्ये एक)
- मनिडों मन्दिर
- सरस्वती मन्दिर
- सेंठु गणेश मन्दिर, आल्को गणेश मन्दिर, तःमगनी (तःननी) गणेश मन्दिर, तापाहिटी गणेश मन्दिर, चाकुपाट खत्तल गणेश मन्दिर
- शंखमूल मसान दीप
बौद्ध सम्पदा (विहार, बहाल, चैत्य, स्तूप)
- अशोक स्तूप (चोबु गाःहिटी) — सम्राट अशोकको पालादेखिको भनिने ऐतिहासिक स्तूप
- ललितवर्ण महाविहार, गोपीचन्द्र महाविहार, नापीचन्द्र महाविहार, सुवर्ण/स्वर्ण विहार, हेमापुर महाविहार
- आनन्द बहाल, सुनन्द बहाल
- चोबुगनी चैत्य
६ स्रोत अले आधार
स्रोत: राष्ट्रिय जनगणना २०७८।