वडा विवरण

वडा १९ — ललितपुर महानगरपालिका

वडा १९ या क्षेत्रफल ०.१६२ वर्ग किमि ख अले थन ५,४५३ मनू अले १,३६७ छें दु। थ्व वडा ५, १२, १६, २० नापं सिमाना दु।

१९ सबै वडा ०.१६२ km²

छगू न्ह्यासं

राष्ट्रिय जनगणना २०७८

नक्साय् लिहान
क्षेत्रफल
०.१६२ km²
जनसंख्या
५,४५३
घरधुरी
१,३६७
जनघनत्व
३३,६०८ /km²
साक्षरता
९०.५%
मिजां
२,७०२
मिसां
२,७५१
लिङ्ग अनुपात
९८.२२
वडा कार्यालय
इखाछेँ / तङ्गः (Tanga) परिसर

उमेर संरचना

  • बालबालिका ०–१४ ९१६ · १६.८%
  • ज्या योग्य उमेर १५–६४ ४,०५३ · ७४.३%
  • ६५ दँ न्ह्यः ४८४ · ८.९%

घरधुरी सेवा

  • शौचालय ९९.८%
  • पाइप लः १०.६%
  • स्वच्छ इन्धन ९८.८%
  • विद्युत् ९९.९%

थ्व वडाया बारेय्

वडा १९ या क्षेत्रफल ०.१६२ वर्ग किमि ख। थ्व वडा ५, १२, १६, २० नापं सिमाना दु। सिमाना १.९७ किमि लामो दु।

२०७८ जनगणनाय् थन ५,४५३ मनू अले १,३६७ छें दु। जनघनत्व ३३,६०८ प्रति वर्ग किमि अले साक्षरता ९०.५३% ख।

उमेर संरचना: १६.८% बालक (०–१४), ७४.३% ज्याउने उमेर (१५–६४) अले ८.९% ६५ दँ न्ह्यःया मनू। लिङ्ग अनुपात १०० मिसाय् ९८.२२ मिजं।

छेंया सेवा: ९९.८% शौचालय, १०.६% पाइप ला, ९८.८% स्वच्छ इन्धन, ९९.९% बिजुली अले ७६.२% इन्टरनेट।

वडाया नांजाःगु स्थलय् रातो मच्छिन्द्रनाथ मन्दिर दु।

वडा कार्यालय इखाछेँ / तङ्गः (Tanga) परिसर य् दु।

१ परिचय

परिचय र पहिचान

वडा नं. १९, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय इखाछेँ / तङ्गः (Tanga) परिसर नजिक अवस्थित छ। यो वडा परम्परागत नेवारी कला, संस्कृति, बौद्ध विहार (बहाल तथा बही) र पुरातात्विक संरचनाहरूले भरिपूर्ण पाटनको भित्री (Core) शहरभित्र पर्ने महत्वपूर्ण क्षेत्र हो। यहाँ शाक्य, बज्राचार्य तथा शिल्पकार समुदायको सघन बसोबास रहेको छ।

  • पहिचान: प्राचीन नेवारी सम्पदा बस्ती · सघन बौद्ध महाविहार र गुठी संस्कृति · परम्परागत धातुकला तथा काष्ठकला · पाटनको भित्री ऐतिहासिक क्षेत्र

भौगोलिक अवस्थिति

२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

  • ललितपुर (पाटन) प्राचीन नेवार सभ्यताको केन्द्र हो, लिच्छविकालदेखि नै बसोबास रहेको र मल्लकालमा (१४–१८औं शताब्दी) कला-वास्तुकलाको प्रमुख केन्द्र भई “City of Fine Arts” भनेर चिनिएको। सन् १९१८ मा नगरका रूपमा स्थापित, वि.सं. २०१० मा नगरपालिका, र सन् २०१७ (वि.सं. २०७३) मा हाल कायम रहेको २९ वडा सहितको महानगरपालिका बन्यो। वडा नं. १९ प्राचीन बौद्ध विहारहरू, तान्त्रिक पीठ र मल्लकालीन तथा लिच्छविलीन चैत्य संरचनाहरूसँग जोडिएको ऐतिहासिक क्षेत्र हो।

३ पहिचान अले संस्कृति

कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान

  • वडा नं. १९ परम्परागत धातुका मूर्ति तरास्ने (Metal Crafting), कांस्य कला, र पौभा चित्रकलाका लागि प्रसिद्ध छ। पुस्तौंदेखि हस्तकलामा संलग्न कारिगरहरू यस वडामा बसोबास गर्दछन्।

प्रमुख चाडपर्वहरू

  • सम्यक महादान र मतयाः (Matayaa): पाटनको परम्परागत बौद्ध दीपयात्रा तथा उत्सव।
  • रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा: जात्राको परम्परागत मार्गसँगै जोडिएको क्षेत्र।
  • अन्य पर्वहरू: यँयाः (इन्द्र जात्रा), योमरी पुन्हि, र गुठी पूजाआजाहरू।

४ जनसंख्या अले समाज

जनसांख्यिक तथ्याङ्क

राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:

  • कुल जनसंख्या: ४,९८५ जना
  • क्षेत्रफल: ०.१६ वर्ग कि.मि.
  • जनघनत्व: ~३१,१५६.२५ व्यक्ति/वर्ग कि.मि. (अत्यधिक सघन सांस्कृतिक बस्ती)

अनुमानित

  • अनुमानित घरधुरी: ≈ १,२०० – १,३५०
  • लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.५%, महिला ~५०.५%
  • उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२०%, १५-५९ वर्ष ~६६%, ६०+ वर्ष ~१४%
  • साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९% (वडामा साक्षरता दर ९३%+ रहने अनुमान)

५ संस्था अले सेवा

प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:

शिक्षा

महानगरपालिकाभर कूल २८७ विद्यालय सञ्चालित छन्। वडा नं. १९ भित्र रहेका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयहरूको विवरण:

क) सामुदायिक विद्यालयहरू

ख) संस्थागत / निजी विद्यालयहरू

अर्थतन्त्र तथा बजेट

वडा नं. १९ को अर्थतन्त्र मुख्यतः हस्तकला उद्योग, पर्यटन सामग्री बिक्री, साना व्यापार, र परम्परागत सेवामा आधारित छ।

६ सम्पदा अले पर्यटन

विश्व सम्पदा स्थल

स्पष्ट जानकारी: युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पाटन दरबार क्षेत्र वडा नं. १६ मा परे तापनि, वडा नं. १९ पाटन दरबार क्षेत्रको मध्यवर्ती (Buffer Zone) र पर्यटकीय सांस्कृतिक गल्लीहरूसँग प्रत्यक्ष जोडिएकाले यस वडाले सम्पदा र पर्यटनको प्रत्यक्ष लाभ पाउँछ।

ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू

  • इखाछेँ तथा तङ्गः बहाल परिसर: प्राचीन बौद्ध महाविहार र बहाः-बहीहरू।
  • विभिन्न चैत्य र स्तूपहरू: लिच्छविकालीन तथा मल्लकालीन बौद्ध धार्मिक स्तूपहरू।
  • ऐतिहासिक हिति (ढुङ्गेधारा): स्थानीय परम्परागत जलस्रोत प्रणाली।

७ स्रोत अले आधार

  • ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. १९ कार्यालय (इखाछेँ/तङ्गः) द्वारा उपलब्ध गराइएको आधिकारिक विवरण
  • राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
  • स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ सम्बन्धी आधिकारिक नतिजा तथा जनप्रतिनिधि विवरण (निर्वाचन आयोग)
  • एकीकृत शैक्षिक व्यवस्थापन सूचना प्रणाली (EMIS / शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्र) र महानगरपालिका शिक्षा महाशाखा
  • पुरातत्व विभाग तथा ललितपुर महानगरपालिकाको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा प्रतिवेदन (इखाछेँ/तङ्गः बहाल क्षेत्र)