Ward profile
Ward 20 — Lalitpur Metropolitan City
Ward 20 covers 0.228 km² and is home to 9,239 people in 2,470 households. It borders wards 3, 4, 5, 11, 16, 19.
At a glance
NSO Census 2021
- Area
- 0.228 km²
- Population
- 9,239
- Households
- 2,470
- Density
- 40,463 /km²
- Literacy
- 90%
- Men
- 4,637
- Women
- 4,602
- Sex ratio
- 100.76
- Ward office
- पूर्णचण्डी (Purna Chandi) /
Age structure
- Children 0–14 1,495 · 16.2%
- Working age 15–64 6,970 · 75.4%
- Aged 65+ 774 · 8.4%
Household services
- Toilet coverage 99.7%
- Piped water 62.8%
- Clean cooking fuel 96.4%
- Electricity 98.6%
About this ward
Ward 20 covers 0.228 km² and shares boundaries with wards 3, 4, 5, 11, 16, 19. Its boundary is 2.2 km long.
The 2021 census records 9,239 residents in 2,470 households. Population density is 40,463 people per km² and the literacy rate is 89.98%.
Age structure: 16.2% children (0–14), 75.4% working age (15–64) and 8.4% residents aged 65 and over. The sex ratio is 100.76 men per 100 women.
Household services: 99.7% toilet coverage, 62.8% piped water, 96.4% clean cooking fuel, 98.6% electricity and 77% internet at home.
Places of note include Pimbahal Pokhari.
The ward office is at पूर्णचण्डी (Purna Chandi) /.
Attractions & heritage
Ward attractions
Photographs from Wikimedia Commons. The photographer and licence are credited with each image.
1 Introduction
परिचय र पहिचान
वडा नं. २०, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय पूर्णचण्डी (Purna Chandi) / नटोल क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो वडा ऐतिहासिक पाण्डुलिपि, प्राचीन पोखरी, र तान्त्रिक देवस्थलहरूले भरिपूर्ण भित्री शहरको सांस्कृतिक क्षेत्र हो।
पहिचान: पूर्णचण्डी-नटोल क्षेत्र · प्राचीन पूर्णचण्डी (सिद्धि लक्ष्मी) मन्दिर परिसर · नेवारी गुठी तथा जात्रा परम्परा · सघन सांस्कृतिक बस्ती
भौगोलिक अवस्थिति
2 Historical background
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
ललितपुर (पाटन) प्राचीन नेवार सभ्यताको केन्द्र हो। वडा नं. २० अन्तर्गत पर्ने पूर्णचण्डी क्षेत्र सिद्धिनरसिंह मल्ल तथा मल्ल राजाहरूको तान्त्रिक साधना र मन्दिर निर्माणसँग जोडिएको छ। यहाँ रहेको पूर्णचण्डी पोखरी र मन्दिरको ठूलो ऐतिहासिक र धार्मिक महत्त्व रहेको छ।
3 Identity and culture
कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान
परम्परागत नेवारी वास्तुकला, तान्त्रिक नाच, वाद्यवादन र परम्परागत धातुकला तथा काष्ठकला यस क्षेत्रको मुख्य पहिचान हो।
प्रमुख चाडपर्वहरू
- पूर्णचण्डी जात्रा: स्थानीय मन्दिरको वार्षिक धार्मिक उत्सव र जात्रा।
- रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा: रथयात्रा यसै वडाको सिमाना हुँदै लगनखेल-जावलाखेलतर्फ अगाडि बढ्छ।
4 People and society
जनसांख्यिक तथ्याङ्क
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:
- कुल जनसंख्या: ४,५१२ जना
- क्षेत्रफल: ०.१४ वर्ग कि.मि.
- जनघनत्व: ~३२,२२८.५७ व्यक्ति/वर्ग कि.मि. (अत्यधिक सघन बस्ती)
अनुमानित
- अनुमानित घरधुरी: ≈ १,१०० – १,२५०
- लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.४%, महिला ~५०.६%
- उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२१%, १५-५९ वर्ष ~६५%, ६०+ वर्ष ~१४%
- साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९%
5 Institutions and services
प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:
शिक्षा
वडा नं. २० का विद्यालयहरूको विवरण:
संस्थागत / निजी विद्यालयहरू
अर्थतन्त्र तथा बजेट
वडा नं. २० को अर्थतन्त्र मुख्यतः स्थानीय खुद्रा तथा थोक व्यापार, सांस्कृतिक पर्यटन, हस्तकला व्यवसाय, स्थानीय सेवा क्षेत्र र घरभाडा आय (Rental Income) मा आधारित छ।
ललितपुर महानगरपालिकाको बजेट अन्तर्गत यस वडाका लागि छुट्ट्याइने क्षेत्रगत बाँडफाँड तथा प्राथमिकता:
- सम्पदा तथा पोखरी संरक्षण – ऐतिहासिक पूर्णचण्डी पोखरी, मन्दिर परिसर तथा आसपासका देवस्थलहरूको संरक्षण र सुन्दर्याीकरण
- पूर्वाधार विकास – भित्री सडक, ढल व्यवस्थापन तथा परम्परागत इँटा/ढुङ्गेछाप सडक स्तरोन्नति
- संस्कृति तथा गुठी सहयोग – स्थानीय परम्परागत जात्रा, बाजागाजा र सांस्कृतिक परम्परा सञ्चालनका लागि बजेट सहयोग
- स्वास्थ्य तथा सरसफाई – सहरी स्वास्थ्य केन्द्र सुदृढीकरण, सरसफाई र खानेपानी व्यवस्थापन
- सामाजिक विकास – बालविकास, महिला सशक्तिकरण तथा सीपमूलक तालिम प्रवर्द्धन
6 Heritage and tourism
विश्व सम्पदा स्थल
स्पष्ट जानकारी: युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पाटन दरबार क्षेत्र वडा नं. १६ अन्तर्गत पर्दछ। तथापि, वडा नं. २० मंगलबजारबाट हिंडेरै ५ मिनेटमा पुगिने दूरीमा रहेकाले यसले पर्यटकीय र व्यापारिक लाभ पाउँछ।
ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू
- पूर्णचण्डी (सिद्धि लक्ष्मी) मन्दिर र पोखरी: पाटनको प्रसिद्ध धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा।
- नटोल गणेश मन्दिर र देगुगुठी घरहरू: स्थानीय आस्थाका केन्द्रहरू।
7 Sources and references
- ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. २० कार्यालय (पूर्णचण्डी/नटोल) द्वारा उपलब्ध गराइएको आधिकारिक विवरण
- राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
- स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ सम्बन्धी आधिकारिक नतिजा विवरण (निर्वाचन आयोग)
- ललितपुर महानगरपालिका, शिक्षा महाशाखा तथा विद्यालय दर्ता अभिलेख
- गुठी संस्थान (पाटन शाखा) तथा पूर्णचण्डी पोखरी/मन्दिर सांस्कृतिक अध्ययन प्रतिवेदन