वडा विवरण
वडा २० — ललितपुर महानगरपालिका
वडा २० या क्षेत्रफल ०.२२८ वर्ग किमि ख अले थन ९,२३९ मनू अले २,४७० छें दु। थ्व वडा ३, ४, ५, ११, १६, १९ नापं सिमाना दु।
छगू न्ह्यासं
राष्ट्रिय जनगणना २०७८
- क्षेत्रफल
- ०.२२८ km²
- जनसंख्या
- ९,२३९
- घरधुरी
- २,४७०
- जनघनत्व
- ४०,४६३ /km²
- साक्षरता
- ९०%
- मिजां
- ४,६३७
- मिसां
- ४,६०२
- लिङ्ग अनुपात
- १००.७६
- वडा कार्यालय
- पूर्णचण्डी (Purna Chandi) /
उमेर संरचना
- बालबालिका ०–१४ १,४९५ · १६.२%
- ज्या योग्य उमेर १५–६४ ६,९७० · ७५.४%
- ६५ दँ न्ह्यः ७७४ · ८.४%
घरधुरी सेवा
- शौचालय ९९.७%
- पाइप लः ६२.८%
- स्वच्छ इन्धन ९६.४%
- विद्युत् ९८.६%
थ्व वडाया बारेय्
वडा २० या क्षेत्रफल ०.२२८ वर्ग किमि ख। थ्व वडा ३, ४, ५, ११, १६, १९ नापं सिमाना दु। सिमाना २.२ किमि लामो दु।
२०७८ जनगणनाय् थन ९,२३९ मनू अले २,४७० छें दु। जनघनत्व ४०,४६३ प्रति वर्ग किमि अले साक्षरता ८९.९८% ख।
उमेर संरचना: १६.२% बालक (०–१४), ७५.४% ज्याउने उमेर (१५–६४) अले ८.४% ६५ दँ न्ह्यःया मनू। लिङ्ग अनुपात १०० मिसाय् १००.७६ मिजं।
छेंया सेवा: ९९.७% शौचालय, ६२.८% पाइप ला, ९६.४% स्वच्छ इन्धन, ९८.६% बिजुली अले ७७% इन्टरनेट।
वडाया नांजाःगु स्थलय् पिम्बाहल पोखरी दु।
वडा कार्यालय पूर्णचण्डी (Purna Chandi) / य् दु।
आकर्षण अले सम्पदा
वडाया आकर्षण
विकिमिडिया कमन्सया तस्बिर। हरेक तस्बिर नापं फोटोग्राफर अले इजाजतपत्रया श्रेय दु।
१ परिचय
परिचय र पहिचान
वडा नं. २०, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय पूर्णचण्डी (Purna Chandi) / नटोल क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो वडा ऐतिहासिक पाण्डुलिपि, प्राचीन पोखरी, र तान्त्रिक देवस्थलहरूले भरिपूर्ण भित्री शहरको सांस्कृतिक क्षेत्र हो।
पहिचान: पूर्णचण्डी-नटोल क्षेत्र · प्राचीन पूर्णचण्डी (सिद्धि लक्ष्मी) मन्दिर परिसर · नेवारी गुठी तथा जात्रा परम्परा · सघन सांस्कृतिक बस्ती
भौगोलिक अवस्थिति
२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
ललितपुर (पाटन) प्राचीन नेवार सभ्यताको केन्द्र हो। वडा नं. २० अन्तर्गत पर्ने पूर्णचण्डी क्षेत्र सिद्धिनरसिंह मल्ल तथा मल्ल राजाहरूको तान्त्रिक साधना र मन्दिर निर्माणसँग जोडिएको छ। यहाँ रहेको पूर्णचण्डी पोखरी र मन्दिरको ठूलो ऐतिहासिक र धार्मिक महत्त्व रहेको छ।
३ पहिचान अले संस्कृति
कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान
परम्परागत नेवारी वास्तुकला, तान्त्रिक नाच, वाद्यवादन र परम्परागत धातुकला तथा काष्ठकला यस क्षेत्रको मुख्य पहिचान हो।
प्रमुख चाडपर्वहरू
- पूर्णचण्डी जात्रा: स्थानीय मन्दिरको वार्षिक धार्मिक उत्सव र जात्रा।
- रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा: रथयात्रा यसै वडाको सिमाना हुँदै लगनखेल-जावलाखेलतर्फ अगाडि बढ्छ।
४ जनसंख्या अले समाज
जनसांख्यिक तथ्याङ्क
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:
- कुल जनसंख्या: ४,५१२ जना
- क्षेत्रफल: ०.१४ वर्ग कि.मि.
- जनघनत्व: ~३२,२२८.५७ व्यक्ति/वर्ग कि.मि. (अत्यधिक सघन बस्ती)
अनुमानित
- अनुमानित घरधुरी: ≈ १,१०० – १,२५०
- लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.४%, महिला ~५०.६%
- उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२१%, १५-५९ वर्ष ~६५%, ६०+ वर्ष ~१४%
- साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९%
५ संस्था अले सेवा
प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:
शिक्षा
वडा नं. २० का विद्यालयहरूको विवरण:
संस्थागत / निजी विद्यालयहरू
अर्थतन्त्र तथा बजेट
वडा नं. २० को अर्थतन्त्र मुख्यतः स्थानीय खुद्रा तथा थोक व्यापार, सांस्कृतिक पर्यटन, हस्तकला व्यवसाय, स्थानीय सेवा क्षेत्र र घरभाडा आय (Rental Income) मा आधारित छ।
ललितपुर महानगरपालिकाको बजेट अन्तर्गत यस वडाका लागि छुट्ट्याइने क्षेत्रगत बाँडफाँड तथा प्राथमिकता:
- सम्पदा तथा पोखरी संरक्षण – ऐतिहासिक पूर्णचण्डी पोखरी, मन्दिर परिसर तथा आसपासका देवस्थलहरूको संरक्षण र सुन्दर्याीकरण
- पूर्वाधार विकास – भित्री सडक, ढल व्यवस्थापन तथा परम्परागत इँटा/ढुङ्गेछाप सडक स्तरोन्नति
- संस्कृति तथा गुठी सहयोग – स्थानीय परम्परागत जात्रा, बाजागाजा र सांस्कृतिक परम्परा सञ्चालनका लागि बजेट सहयोग
- स्वास्थ्य तथा सरसफाई – सहरी स्वास्थ्य केन्द्र सुदृढीकरण, सरसफाई र खानेपानी व्यवस्थापन
- सामाजिक विकास – बालविकास, महिला सशक्तिकरण तथा सीपमूलक तालिम प्रवर्द्धन
६ सम्पदा अले पर्यटन
विश्व सम्पदा स्थल
स्पष्ट जानकारी: युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पाटन दरबार क्षेत्र वडा नं. १६ अन्तर्गत पर्दछ। तथापि, वडा नं. २० मंगलबजारबाट हिंडेरै ५ मिनेटमा पुगिने दूरीमा रहेकाले यसले पर्यटकीय र व्यापारिक लाभ पाउँछ।
ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू
- पूर्णचण्डी (सिद्धि लक्ष्मी) मन्दिर र पोखरी: पाटनको प्रसिद्ध धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा।
- नटोल गणेश मन्दिर र देगुगुठी घरहरू: स्थानीय आस्थाका केन्द्रहरू।
७ स्रोत अले आधार
- ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. २० कार्यालय (पूर्णचण्डी/नटोल) द्वारा उपलब्ध गराइएको आधिकारिक विवरण
- राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
- स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ सम्बन्धी आधिकारिक नतिजा विवरण (निर्वाचन आयोग)
- ललितपुर महानगरपालिका, शिक्षा महाशाखा तथा विद्यालय दर्ता अभिलेख
- गुठी संस्थान (पाटन शाखा) तथा पूर्णचण्डी पोखरी/मन्दिर सांस्कृतिक अध्ययन प्रतिवेदन