वडा विवरण

वडा नं. २० — ललितपुर महानगरपालिका

वडा नं. २०, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय पूर्णचण्डी (Purna Chandi) / नटोल क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो वडा ऐतिहासिक पाण्डुलिपि, प्राचीन पोखरी, र तान्त्रिक देवस्थलहरूले भरिपूर्ण भित्री शहरको सांस्कृतिक क्षेत्र हो।

२० सबै वडा ०.२२८ km²

एक नजरमा

राष्ट्रिय जनगणना २०७८

नक्सामा फर्कनुहोस्
क्षेत्रफल
०.२२८ km²
जनसंख्या
९,२३९
घरधुरी
२,४७०
जनघनत्व
४०,४६३ /km²
साक्षरता
९०%
पुरुष
४,६३७
महिला
४,६०२
लिङ्ग अनुपात
१००.७६
वडा कार्यालय
पूर्णचण्डी (Purna Chandi) /

उमेर संरचना

  • बालबालिका ०–१४ १,४९५ · १६.२%
  • कार्यशील उमेर १५–६४ ६,९७० · ७५.४%
  • ६५ वर्षमाथि ७७४ · ८.४%

घरधुरी सेवा

  • शौचालय पहुँच ९९.७%
  • पाइप पानी ६२.८%
  • स्वच्छ इन्धन ९६.४%
  • विद्युत् ९८.६%

यो वडाको बारेमा

वडा नं. २० को क्षेत्रफल ०.२२८ वर्ग किमी छ र यसले वडा ३, ४, ५, ११, १६, १९ सँग सिमाना जोड्छ। यसको सिमाना २.२ किमी लामो छ।

२०७८ को जनगणनाअनुसार यहाँ ९,२३९ जनसंख्या र २,४७० घरधुरी छन्। जनघनत्व ४०,४६३ प्रति वर्ग किमी र साक्षरता दर ८९.९८% छ।

उमेर संरचना: १६.२% बालबालिका (०–१४), ७५.४% कार्यशील उमेर (१५–६४) र ८.४% ६५ वर्षमाथिका बासिन्दा। लिङ्ग अनुपात प्रति १०० महिला १००.७६ पुरुष छ।

घरायसी सेवा: ९९.७% शौचालय पहुँच, ६२.८% पाइप पानी, ९६.४% स्वच्छ इन्धन, ९८.६% विद्युत् र ७७% घरमा इन्टरनेट।

वडाका चिनिएका स्थलमा पिम्बाहल पोखरी पर्छन्।

वडा कार्यालय पूर्णचण्डी (Purna Chandi) / मा छ।

१ परिचय

परिचय र पहिचान

वडा नं. २०, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय पूर्णचण्डी (Purna Chandi) / नटोल क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो वडा ऐतिहासिक पाण्डुलिपि, प्राचीन पोखरी, र तान्त्रिक देवस्थलहरूले भरिपूर्ण भित्री शहरको सांस्कृतिक क्षेत्र हो।

पहिचान: पूर्णचण्डी-नटोल क्षेत्र · प्राचीन पूर्णचण्डी (सिद्धि लक्ष्मी) मन्दिर परिसर · नेवारी गुठी तथा जात्रा परम्परा · सघन सांस्कृतिक बस्ती

भौगोलिक अवस्थिति

२ ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

ललितपुर (पाटन) प्राचीन नेवार सभ्यताको केन्द्र हो। वडा नं. २० अन्तर्गत पर्ने पूर्णचण्डी क्षेत्र सिद्धिनरसिंह मल्ल तथा मल्ल राजाहरूको तान्त्रिक साधना र मन्दिर निर्माणसँग जोडिएको छ। यहाँ रहेको पूर्णचण्डी पोखरी र मन्दिरको ठूलो ऐतिहासिक र धार्मिक महत्त्व रहेको छ।

३ पहिचान र संस्कृति

कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान

परम्परागत नेवारी वास्तुकला, तान्त्रिक नाच, वाद्यवादन र परम्परागत धातुकला तथा काष्ठकला यस क्षेत्रको मुख्य पहिचान हो।

प्रमुख चाडपर्वहरू

  • पूर्णचण्डी जात्रा: स्थानीय मन्दिरको वार्षिक धार्मिक उत्सव र जात्रा।
  • रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा: रथयात्रा यसै वडाको सिमाना हुँदै लगनखेल-जावलाखेलतर्फ अगाडि बढ्छ।

४ जनसंख्या र समाज

जनसांख्यिक तथ्याङ्क

राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:

  • कुल जनसंख्या: ४,५१२ जना
  • क्षेत्रफल: ०.१४ वर्ग कि.मि.
  • जनघनत्व: ~३२,२२८.५७ व्यक्ति/वर्ग कि.मि. (अत्यधिक सघन बस्ती)

अनुमानित

  • अनुमानित घरधुरी: ≈ १,१०० – १,२५०
  • लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.४%, महिला ~५०.६%
  • उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२१%, १५-५९ वर्ष ~६५%, ६०+ वर्ष ~१४%
  • साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९%

५ संस्था र सेवा

प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:

शिक्षा

वडा नं. २० का विद्यालयहरूको विवरण:

संस्थागत / निजी विद्यालयहरू

अर्थतन्त्र तथा बजेट

वडा नं. २० को अर्थतन्त्र मुख्यतः स्थानीय खुद्रा तथा थोक व्यापार, सांस्कृतिक पर्यटन, हस्तकला व्यवसाय, स्थानीय सेवा क्षेत्र र घरभाडा आय (Rental Income) मा आधारित छ।

ललितपुर महानगरपालिकाको बजेट अन्तर्गत यस वडाका लागि छुट्ट्याइने क्षेत्रगत बाँडफाँड तथा प्राथमिकता:

  • सम्पदा तथा पोखरी संरक्षण – ऐतिहासिक पूर्णचण्डी पोखरी, मन्दिर परिसर तथा आसपासका देवस्थलहरूको संरक्षण र सुन्दर्याीकरण
  • पूर्वाधार विकास – भित्री सडक, ढल व्यवस्थापन तथा परम्परागत इँटा/ढुङ्गेछाप सडक स्तरोन्नति
  • संस्कृति तथा गुठी सहयोग – स्थानीय परम्परागत जात्रा, बाजागाजा र सांस्कृतिक परम्परा सञ्चालनका लागि बजेट सहयोग
  • स्वास्थ्य तथा सरसफाई – सहरी स्वास्थ्य केन्द्र सुदृढीकरण, सरसफाई र खानेपानी व्यवस्थापन
  • सामाजिक विकास – बालविकास, महिला सशक्तिकरण तथा सीपमूलक तालिम प्रवर्द्धन

६ सम्पदा र पर्यटन

विश्व सम्पदा स्थल

स्पष्ट जानकारी: युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पाटन दरबार क्षेत्र वडा नं. १६ अन्तर्गत पर्दछ। तथापि, वडा नं. २० मंगलबजारबाट हिंडेरै ५ मिनेटमा पुगिने दूरीमा रहेकाले यसले पर्यटकीय र व्यापारिक लाभ पाउँछ।

ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू

  • पूर्णचण्डी (सिद्धि लक्ष्मी) मन्दिर र पोखरी: पाटनको प्रसिद्ध धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा।
  • नटोल गणेश मन्दिर र देगुगुठी घरहरू: स्थानीय आस्थाका केन्द्रहरू।

७ स्रोत तथा आधार

  • ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. २० कार्यालय (पूर्णचण्डी/नटोल) द्वारा उपलब्ध गराइएको आधिकारिक विवरण
  • राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
  • स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ सम्बन्धी आधिकारिक नतिजा विवरण (निर्वाचन आयोग)
  • ललितपुर महानगरपालिका, शिक्षा महाशाखा तथा विद्यालय दर्ता अभिलेख
  • गुठी संस्थान (पाटन शाखा) तथा पूर्णचण्डी पोखरी/मन्दिर सांस्कृतिक अध्ययन प्रतिवेदन